...Mehmet’in tarafı kaçıyor, Siater’in ki kovalıyordu ve kalecide Siater’in kendisiydi. Bu oyun çocukların hoşuna gidiyordu. Bir taraf :“Pırr!” , diğer taraf: “Sen yandın!” diyordu. Her iki tarafın sesi Mırfan Kayaları’na çarpıp geri geliyordu. Şiyar birkaç taneyi pırladı; fakat, onun gözü kale deydi ve fırsat bekliyordu. Siater kendisine sırtını döndüğü anda kurşun gibi koptu; o hızla kaleye yakın, ayağı taşa takılıp, yüz üstü yere düştü. Ağzı burnu kan içinde kaldı!… Çocuk aynı gün iki kez yere düşmüştü! Oyunu durdurup, başında toplandılar… Velat koluna girip çeşmenin başına götürdü; elini yüzünü yıkadıktan sonra, bir süre çeşmenin taşına oturup dinlendiler. Vücut ısısı düşünce, sağ kolundaki sızı arttı. Velat; akaç sesinden uzaklaşıp, amcasına seslendi:
   “Cemil amcaaa, Cemil amcaaa!”
   “Efendim Velatttt, efendimmm!”
   “Amca tez gel, Şiyar yere düştü!”
   Amcası koşarak çeşme başına geldi; oğlunun elini kaldırıp baktıktan sonra dedi ki: Sanırım sağ ön kol kemiğin kırılmış; bize Vank’ın yolu görüldü.”  Sonra da Velat’a dönüp: “Yeğenim, sen git bizim katırı çullayıp getir; yengene de haber ver.”  Velat beklemedi, hemen gitti.
   Çok geçmeden, Velat katırı alıp getirdi. Baba önde, oğlu arkada katıra binip Vank Köyü’ne doğru yola çıktılar. Vank’ta kirve Vısıke Gıri vardı ve Alduş’ta kırık ile çıkık konusunda ondan üstün insan yoktu. Kirve Vısık: Orta boylu, az göbekli, şakacı, güler yüzlü ve iyilikseverdi; ondan dolayı, yaptığı iş için halktan para istemezdi.
   Vank’ın çevresinde epey yaban çeşmesi vardı; bu yüzden de yemyeşil bir köydü. Doğusunda ve köye de epey uzakta, Müslümanlar birkaç tane ev yapmıştı. O evlerin köpekleri çok yamandı; bu yüzden de yolcular korkarak gidip geliyorlardı. Doğu yönünden, yol çay üzerindeki köprüden köye giriyordu ve bu köprü de epey eskiydi. Köyün kuzeyinde, su değirmeni vardı. Çevre köylerin halkı, yaklaşık üç mevsim; buğday, mısır, arpa ve bazen de darılarını buraya öğütmeye getirirlerdi. Köyün ortasında da büyük bir taş vardı ve ona: “Kilise Taşı” derlerdi; fakat, kiliseden yalnız bu taş kalmıştı…
   Köyün içinde, oturmalıklarda bulunan köylülerin bir kısmına sadece selam veriyorlardı, bir kısmına da hem selam veriyorlardı, hem de birbirlerinden hal hatır soruyorlardı; ama, hiç bir yerde çok durmadılar, direk kirve Vısıke Gıri’nin evine gittiler. Kirve, merhaba ve hal hatırdan sonra bir doktor gibi kola bakıp, dedi ki: “Ön kol kemiği kırılmış; ben hemen hal edeyim.”  Kolu sarıp, Şiyar’ın boynuna attı; sonra da Cemil’e dönüp:
   “Kirve Cemil, buyurun oturalım; yemek zamanı, bir kaşık yemeğimizi tadın.”
   “Allah razı olsun kirvem, ben de çok isterim; ama, bu akşam yukarı köylerden misafirlerimiz gelecek; belki de gelmişlerdir, hakkımız başka güne kalsın.”
   Birbirlerinden hatır istemişlerdi; yola çıkıyorlardı ki kirve Vısıkê Gıri arkalarından seslendi:
   “Kirve Şiyar, unutma günde bir horoz yersen kolun erken iyileşir!”
   Baba ile oğul bu söze çok güldüler. Katırlarına binmiş köylerine doğru gidiyorlardı ve epey de yaklaşmışlardı ki evlerinin önünde millet görülünce, Cemil kendi kendine: “Demek ki misafirlerimiz geldi.”
    Misafirleri, yukarı Kürt köylerinden gelmişlerdi ve üç kişiydiler. Babası mahkûmdu; ondan dolayı çok gezerdi ve epey de dostu vardı. Katırlarını evin önünde ki tut ağacığına bağlamışlardı. Katırlarının çulları süslüydü… Üstlerinde gökkuşağı renginden boncuklar vardı. Köy halkından da bazı kimseler gelmişti. Dama çımışlardı; konuşmalarını tüm köy duyuyordu.
   Yukarı köylerde toprağı ekmek içi gerekli olan yağmur erken yağardı; onlar da çiftlerini erkenden sürerlerdi ve çiftten sonra da öküzlerini satarlardı. Kışın öküz beslemezlerdi; bu yüzden de saman ve burma darlığı çekmezlerdi. Öküz satın almaya gelmişlerdi ve cemaat alışveriş harici bir şey konuşmuyordu; ama, yatsıya doğru diğer köyden bir ses geldi; o ses, onların gürültüsünü kesti:
   “Kirve Cemilllllll, kirve Cemilllllll!”
   “Efendimmm, efendimmm!”
   “Sana bir mektup gelmişşş, mektuppp, dükkandaaa!
   “Tamam; kirveee, tamammm!”
   Seslenen Tut’tı; Alduş’ta dükkânı vardı.


BARKARDENA ZERRİ
Letey hirêyını

Telizê ğeli; sereyê ra mara cı, seredo bin ra pêrê cı tepıştiw, nay kıştandê cılda qatırda dıratiya. Reseni veror’a eşti bi cıl ser; gastarê cı zi kışta Şiyar ya bi. Şiyari; desto çhepa wesarê qatırı, doşi da raşta zi telizo sıftekên tepiştê. Bar kerd bar u pêta pışt; Şiyari wesarê qatırı tepışt u hetê Alduşya ant. Pêrê cı ê hetana teberdê dewı kerdi raşt; wextê abıryayenı fına veng kerd a cı:
   “To heme çi rınd f’ehm kerd?”
   “Mı f’ehm kerd.”
   “Qe çıyê xo vira mekı, e?”
   “Nê-ne, ez xo vira nêkena.”
   Hebekê dew ra kewt duri se qatır antı sıyê ver u wertedê bari dı nışt a cı. Lıngê xo; goreyo kı meqabê cı biyasê, o awaya kerdi derg u qatırı ray da serbıcêr’ a ramıtı hetê Alduşya...
   Barê ğeli, berd ayre dı rona; bahdo zi qatırı ant u hetê çarşı ya şı. Çarşi Alduşi, ke cor’a kewt mıyan se zey nuşada “T” ya bı; çhep u raşt tê cı dı: Dukkani, qahwey, restorani, taştoği bi. Cay hunerkaran, kuçan mıyan dı mendê; naley, qaluçi, dahri… İnan vıraştê. Ê mesihi bi; labırê, zafê cı ageyray bi mısılmaney ser. Qatır berdı kure dê key Afıki dı kerd naley tepya, wıjadı gırêdê u ravêrd çarşi miyan.
   Dewıji, ekserey êne ra êne ameyê Alduş; ay ra hırg roja êni çarşı bıyê şên. No êne zi fına şên bı; kursi anti bi dukanan ver u sero ronışti bi; fına qirina o kı şıyo êne o kı nêş yo qalê inan kerdê:”Fılanek şı, bêvanek…”
   Şiyari, çarşı dı karê xo qedinay tepya, qatır gırotuw şı ayre. Wahêranê ayri barê cı kerd bar; no fın, xem nêkerd kı pantolê cı dê zi ardya bê, vıjakek tı nışt qatırı…
   Cor’a, sero keynekêna, herêdo sıpe ameyê; resa nezdı se: Newiye ya cılda cı u xasekeya keynakêrı dıha rıhat asayê. Dest tı zi goşeyê ungura sia bi; gıli-gıli werdêw ameyê. A roj; germ ra, wıja ra wıja vazdeyış ra…  Xeylê ‘êdız ya bı. No raşt amyayen, zey vadê koyê honık ya amê; ‘êdzê cı gırot u vado honıka ri cı şıt, arıqê cı kerd wışk…
   Satakı Şiyar dew vero asa, Cemili; zekı çıhar seryo şiyo eskerey u kokra izina zi niyameyo, qedinaya o newe yeno, o babeta xo desdê gew ser’a eşt u hetê cı ya vazda!... Wesarê qatırı lajdê xo ra gırotuw, hetê dewa nê, hetê sersi da tıwêra ant. Na tıwêrı, ray sero bi; ay ra, perrê cı welıni bi. Resay sersi se, Şiyar kerd xo vırar u qatır’a rona cêr. Persnêkerdê se do meraq ra bıteqayê; vêşi nêpawıt u kerd pers:
  “To mektubı gırotı?”
   “E, mı gırotı.”
   “Nêza hepıstı çıyê bı? Dedê to tewrdê lejê nêbê?”
   “Bava-bava, mektubı Semsur’a nıya!”
   “To akerdı?”
   “Nê; hıma, Tuti mı rê vakı: Kamê şımayo Sembol deyo?“
   “Şiyar, tıdê bışê mektubı bıwanê?”
   “Walay ez zey zehêrya ya!”
   “Ha bıwanı, hele çıçyo ma bımısımı!”
   Wenden u f’ehmkerdena mektubı hebê kê derg ramıt ew xeylê zi zehmet ant; labırê, fına zi şa f’ehmkero. No rı ra hurna zi şa bi ew ri cı huwayê. Mektubı ewna bi:
   “Merhaba Cemil,
   Rêzandê xo veror’a sılami kena; gırdan destan ra, werkekan çıman ra, maç kena. Dedkeynay mına kı mı torê qalê cı kerdê, ez aya jewjyaya. Ma barkerd amey mı Sembol. Dewıjanê Xıdıri, hıma-hıma hemını barkerdo ameyê tıya. Maê newkeke merdımandê Xıdırina hetı benim sıtar. Vatey mı noyo: Vera tıya ya hêgay vengi estê; labırê, eşqiyay sukê zi nê hıgaya sıfte roşenê feq u fıqari bahdo zi hukmatya danê ğılnayin. Mayê vanımı ma bêbani xo rê tıya dı bani vırazımı; no rı ra zi mado arêbım pêser u şımı dimdaran ra meded bıwazımı. Tı zi çend merdımê kı dobışê kar bıkerê bıgiw be.
Eda rêzanê xo tıya dı qedinena; fına selami kena, gırdan destan ra werdiyan çıman ra maç kene.”
                                                                                      ‘Êli yo Xozatıj
   Not: Bê ‘Êlibeykoy. Esker u polisi ra ”Mehlay KKK’ ey”, şari ra “Koyseri” perskı; ê rayer mısnenê to.”
   Werışti xoser u verê xo kerd hetê dewa. Wesar pêrdê cı dest bı. Şiyari zi no fersend ra ardê pantolandê xo roşanayê; terstê Ğezal ra rew-rew kerdê pak. Weyna kı pê cı do tersê cı fehmkero, hıma des tpey kerd persa:
   “Bava, KKK çıçıyo?”
   “Ez çı zana çıçıyo, Şiyar!”
   “Dimdar çıçıyo?”
   “Qeçkê wendeyê.”
   “Ê kı wanenê benê dimdari?”
   “E.”
   “Bava, dimdari çı kar kenê?”
   “Zekı Xıdıri vatê, perınan ra ginê danê nıçaran!”
   “O wext zi perıni benê nıçari! …”
   Kewtê dew mıyan se dêka raştê pê amey. Miyaney cı bıbı çevt; qota cı hetê cêr ya namye bi. Wertey amnani bı zi ay barê çına dabı xo ra. Şaleka kı cı bazıni bın ra bi ay ra belıbı kı şiyê dıktı kalan bıkero. Amnani vaşo kıho çınê bı; no rı ra vaşê kalani, qandê şıttê mangan zaf rınd bı ew hele kı pêçegı şıtê manga kerdê vêşi zi. Wegrotena; tenki, selı, helki ew zey nê çıyan çetın bi. Hele tenke doş ya werazi ra diyarkewtış karê aqıli nêbı. Dewarandê bari sero zi çetin bı; ya jewdo a cınıştayê bıgrotayê xo ver ya zi do pêta pıpıştayê. Ray-ray nêbi; zey rêçta lıngandê dewari bari u teng bi. No rı ra zi cınyanê welati qandê hêgay şalekı gırotê xo hetı. Şalekı hend doşi nêtewnayê. Cınya, kalanê xo kerdê kışta, zerzewat kerdê werte u pêt gırêdayê. Dêkı zerri ra kerd pers:
   “A şewı, Tuti çı veynda?”
   “Qay hewina cı niyameyê!”
    Dêk weynê kı lajê cı yo pa tırmê xo keno; çewtê mıyanedê xo kerd raşt u zekı wexto verên dı cinya wellat tı hukım kerdo ew ispatê cı zi kewto ay mıl, o babeta va:
   “Wexto kı pi şıma kışya, şıma zey kırtana bi ew ney na dewı tenêka nê, Alduş heme zano. Mı remdoğ xet ra herinayêw mıyanedê xo ya ardê. A kı mı nê rayan ra antı jew roy Feratê jew zi Ala zano! Mı wexto kı remdoğ rotê ez hala veyva teze bıya ew mı cênyeyda xo ya şıma kerdi wari u gırd! Newe zi tıyê mına tırmê xo kenê! Tohet kı ez pirê da xinta! Hele bew o mı rê vano kı: Qay hewina cı niyameyê!”
   Nê qısêy dêkı, ‘êcayıp weşida Şiyari şi; labırê, vatena Ğezalı bêtera bêteran bi. Hele kı, dol sero vatenêda cı bi; Ğezalı cınê ne zey şêrdê makiya bi! Emıkı zanabıyo kı rêzê dolo key Ğezalinan deyo; terstê Ğezal ra, hela şefaqi Cemili rê vat bı kı: “Hela şani ez dolı verada; zerzevatê ma bıyo teyşan.”  Ey zi watbı:”beno.” A roj zi mıfrezeyê esker amebıyo dewı; no rı ra Cemili nêşabı şıro xebera dol bıdo cınêrda xo. A zi hela şani şibi kı dola xo verado; hıma, fekê dol abyaye bıyo ew gever zi dıkta Emıkina serobıyo. Fınê dı gurê bi: “Lıng çewta mı bewni mı ra! Êz şeqanê toyê kılma tepşena, a qenatoya zey sida ayrê Kemerdê Heseni ra parnena cêr! Yani vejnê to vejn nıyo zeno ze hêgay ‘êncura! Bejna to bejn niya zena ze bıcewı, porê to por nıyo zeno ze gıjê keçeli, zerra to zerri niya zena ze zerra awrêşi…”
   Cemil weyna kı cay remi nêmend; zekı heta kı herbi kena vini zey inana mendila sıpı xo mıl ra vet u kerd hêl tepya se qatırê va:” Çeeewşş!” Şelpeyê êdzê xo gırot u bahdo zi weyna çımandê marda xo miyan ra u dest pey kerd qısa:
   “Dayıka mı, bişewka Tutê key Ferşatan veng kerd. Namêdê mına mektubê amêya, a xeber dê; Şiyar ewro şı ayre a zi ardı. Embazê mınê eskerey ‘Êli rışta. Ey u jewna emazya pıya bar kerdo şıyê Sembol; o vano mayê kenım xo rê ban vırazımı şenêse tı zi bê.”
   “Embazê to xora kokra nê kedinê; ne tı bê ne embaz bo! Dı bıray toyê pilyê hepıstı ew tı mehkum, hele şo kı ez qena to bıvina! Nıka tı bıyê xint? To aqıl kerdo pêtewr? Yankı zi to xo kerdo şaş! Merdımo camêrd qinta xo verada no?...”
   Ewro, roja hirin bi kı fırêzey ğeledê sıpi telbisna bı. Nêramıtayê se zırya cı do raverdayê. O hêga dı qandê dogmê ğeleyo sıpe karıt bı. Toxımê nebi şan ra newsına bı; Cemili o hendêpê kerd bar u eşt hurna hatendê heqibi bahdo zi bardê halet u nirê sero pêta gırêda. Tıwêra kı hewşi vero bi, ay bın dı zi çarandê wışkana hewlêda werkekı qandê bızandê qormi vıraşt bi ew wıja dı bızê qormi gırêday bi. Weyna kı, velgo kuho qedyayo; dahri destê çhepa, wesar desto raşta, hetê Hêgadê Mêşiya kewt ray.
   Şıyari, verê pêrdê xo dewar berd bı, Hêgadê Mêşê çorşme çere; Welati hêgadê cêri dı dewarê xo çıranayê; labırê, tekê cıt zi viştray inan bı; ay ra Cemili barê qatırı rona u veng kerd lajdê xo:
   “Ez dewaran qayte kena; tı şo viştray key dedoy bıya.”
   “Beno, bava.”
   “Xo bıpawı, wa to dı nêkıwo!”
   Hêgay cêri kok hêgay awi bi. Raya kı şıyê hêgaya ay ra nêşı, xo rezi mıyan ra vereda hetê cêrya; hıma, teli mıyandê rezi kerdi bi xo vira!
   Sırs kerd bi haleta, nire kerd bı viştraya mıl u kılamey cı gırêday bi; pawıtê kı Ğezalı toxımê biyaro kı cêr’a Kerwa Xelil asa. Kerwa Xelil; jewk to bejn qılor, gıdêkek ew mıj sıpek bı; porr u zımbêlê xo kerdê boyeyo sım-sia! Qeç u quldê xo ya piya bar kerdbı şi bi Tersus; zek ey vatê damışê vijıktê Çuqurovay nêbı bı. Qulfetê cı zi vatı bı:”Ma pey dı nêyageyrenımı.”  O zi tenêka werıştbuw, ame bı.  Dew da Komag ra bı. Gorey pirêyda xo zi nêrıhat bı; xo rê geyrayê cıni. Kerdê bıyaro fersend kı Cemilya piya heti dewandê cor ya şıro. Wıni zi xemıl dê xo ra kemi nêkewtê; zey vılıkan dê wesarya pak geyrayê. Ame nezdı se zerri ra ew rı huwayina va:
   “Kuwet bo ha!”
    “Xeyr amey, sılamet; merheba kerakê mı! “
   “Xeyri mıyandı, merheba keray mı!”
   “Tı yê sekênê, rıhatê? Qeçka ra xeber esta? Zekı şaro vano to qandê jewaji qeçi Tersustı verdayêw ameyê!”
   “La kerakê mı teq u reqa, mayê rojanê xo kenım pırr! Qeçka ra xeber çınya; şaro zi xo rê mına tırmê xo keno!”
   A satı zi Ğezalı amê; cı desta sitılê toxımdê nebi bı. Keraktê xo ra persi kerdi tepya veynda Cemili: “Ez hazıra; hetena germ nêbyo ma bıkarımı şımı; xora çarwey qormiyê zi veyşani!” Qando kı Cemili çım kewo, hebekê zi zekı vajo: “Ez hala xo sero ya.”  Kerak fınê dı êrziya werte: “Kerakê mı, heyranê toba kı tı verdê cıtı ez bıkera!”
   Cı rê va viştray hewna xamê; labırê, nêşa kera Xelili vındarno! Lınga xo ya raştı eşt peydê haletı u desto raşta boçıka haletı tepişt tepya se mısasi gırot destê xo yo çhep u viştray kerdi zıxt va: “Ho ho ho” u ramiti. Fılim zi a satı qılaneya. Mêxê mısasi bari u tuji bi; no rı ra ganê heywana tewa bı. Viştray ver, kerwa Xelil u haletya dıma, hêga ra kerd teber; hetana kı Cemil u Şiyar ya resay cı, şi bi mısleba da rezi ser... Nêy rê, pansey metro cê ra Welat bıle hıwayê!
   Cemili hêga ramıtê. Ğezalı; sitılê nebi kerd bı xo bazına, rêça kı sırsi akerdê, ay ra nebı kerdê lekat. Kerwadê cı sero ne çına ne zi wejn mend bı! Saqe-maqey cı heme bibi lete! Ey inan ra qatır waşt u xo la ra vereda hetê Komaga. Şermaya kı ray da Alduşi ra şıro keye; çıkı, bışyayê se do qanıkê fektê, kal u pirandê Alduşi biyayê!
   Bahdê cıtı, tapan kerd sırsya. Şiyar, nışt haletiw lêngê xo nay tapanê ser. Rıdê na gıranin ra pêrê cı hêga rıhat kerd tapan. Nê kari sera tapan vet u çend evlegê day hêgay tepya, viştray veraday. İnan tapan kerdê se Ğezal zi dest veng nêmend b;, pırpar u zerzavat çinabı, kerdê şalekı. Şalekı gırêdê tepya, veynda:
   “Eda şına; şalekı xo vire mekerê! Hadê laje mı tı zi gıran-gıran dewara heti dewa bıramı.”
   “Beno, dayê.”
   Cemili, halet u niriya mısleber vera ronay; tapan zi teli miyandı nımna. Darda velgi ra tay gılê qalıni cına u kerdi dı gırzey tepya se dı pıştıkê bari kerdi pêser u gırzey pa pışti. Gıli hım qalıni bi hım zi kuhoy bı; ay ra, tenêka nêşayê barê qatır kero; qandê coy zi veynda lajdê xo:
   “Şiyar, qatırı bıgi bê; ma nê bari barke mı.”
   “Beno, bıyara.”
   “Hırg gırze eşt hetêda cıl u bar peta pışt tepya se lajê xo hewada u na wertedê bari. Şalekı nê cı ver u kerd tembe:
   “Lajê mı tı ver şo; mın u dewarana gıran-gıran yenımı.”
   “Bava tı ‘edızyayê; wazenê tı a cınşı.”
   “Wıllı tıyê raşt vanê; labırê, tıya ra dewa nêyasena. Beno ki fına esker ameyo; tı ver şo qenê mırê xeber danê.”
   “Tı zanê.”
   Şamiya şanê tırş u pırpar bı. Hetana kı; şamıki, balcani ew isoti esti bi, Alduşi hemi hırg şandê tırş werdê; çınêbyayin ra tayn keya goştın vıraştê. Pırpar zey aw da vewra honık bı. Do, pırpar ew cacığ sitılandê qelayınana, cınyanê dı dewa berdê inı. İnıdı dolekê werkeki vıraştêv, sitili kondêzandê darinana têvdayiw kerdê honık. Ğezalı pırpar zaf weş degrotê; hele kı çenteney zi isotê tuni eştê dor da pırpari mıyan, ninan zi tamê do fodil daye cı. Bahdê nani, qeçi şan ra rakewti ew a şew meymanê cı zi çınê bi; no fersend ra Ğezal kerd pers:
   “Tıyê na mesel da Semboli rê se vanê?”
   “Vatena mardamı dew hemi aşnawıtı; nıheq zi nıya. Bıray mınê pilyê hewna hepıstı. Raşti ya cı e zi werte dı menda.”
   “Qay nê kı êdê se ser hepıs rakewê! Qenêkêna no nabên dı şo marê pagı cakı. Vıstırıwa mı pirêna, tı meweynı qısandê ay ra. ‘Êrdê kı pêrdê to ra mendi sıfte bi hirê cay ew şew ra zi pay mado hirê cay bo. Qeçi dê çıçi buri, çıçi bışmê?”
   “O zi raşto; labırê, hewna kergey, velg ew cıta payızi esta. Maramı zi tewr kı karê çıhar keyano. Ez şıra se kamdo nê kara bıkero?”
   “Eda to rê nıvana kı hıma werz şo. Karê ma qedino, nezdi zımıstani tı şınê.”
   “Hele wa nê karê ma fınê bıqedyê; qay çıyê kenımı.”
   Engura mıyandê rez u serdê dara bibi biyayi. Wextê kerga bı. Wertedê rezi di çend teney darê mêşi bi. Şaleka nan u quwa awı sersida inandı ronay. Qıwa awı, awda honık ra pırr bi ew çapıtê do hi eşt bı ser. Cemil u Ğezala bıxşıyana goşey ungurı çinayêw eştê helka, helkeyê kı bıyê pır zi Şiyar u Zelala kırıştê kurn hetıw vengê selandê gırda kerdê...
   Cemili, cizmey kerdi bi xo pay u vicya bı kurn ser. Ungura sia ca sıpi ca pıloxnayê. Şirey ungurı, çıranıkta fektê kurn ra şıyê teşt tê bakırıni mıyan…
   Dı adırganê gırdi vıraştıw lênê kergi eşti ser tepya se adır weka. Goz u encilê wışki kerdi bi layana ê cınayê lênrow cı ra sıcığ vıraştê. Pastêğ şiredê ungur da sıpi ra, kesmey şiredê ungur da sia ra vıraştê…
   Dewıja, zey mojlana texminê zımıstani kerdê. Bana sero: ışkıji, encilê wışkê, qaxê balacana, ê isota ew ê quwande werdi bi. Xora dı soki dewı bi ew serê hurnan zi şên bi. Na şêney jew roşandı bi yê jewna zi wextê bulxulidı. Ğeleyo sur qandê bulxuli, ğeleyo sıpe qandê dogmi quwayê. Ğele lênandê gırdan dı gırênayê. - Zeki vatê nê lêni wexto verên dı zaf qedır bıyê, jew dê cı qelınê bıyo!- Darê gırdi eştê adırgan. Ğele peyşa se lêni kerd veng ew şala sero avıstê, kerdê wışk. O kı bıyê wışk ardê soqıyan ser. Soqı, keynakan u xorta kıwayê. Darsokıyana lajekan u keynan pê dı qerez kerdê. Wahêrê ğeli, ê kı soqı dayê pıro, ina rê çi werdi dayê…
   Ğeleyo sıpe, qandê dogmedê şorbada doy hewadayê; ğeleyo sur berdê keyandı dıstaridı tehnayêw kerdê bulxul. Keyneyê kı dıstari kerdê, ina zaf dêrê weşi vatê; no rı ra zi dewı bıyê zey cadê roşanya. “Xım Xım şına dıstari…”
   Bulxul şamya Alduşya sıftekên bı. Do, cı hetı hebekê luks kewtê. Zekı vatê: Wextê dı, dew da Nırani dı dewıjê do bêmıhtac, rojê bıyo nêweş u kewto ca. Embıryanê cı ameyê ser; hıma, hırg jewi çıyê vato; jewi zi vato kı: “Ez zana embıryanê mı qandê çıçi bıyo nêweş u kewto ca!” Cemati vato: “Qandê çıçi?”  Ey zi zey Kodê Qımıla qot hewadayaw vato kı:”Embıryanê mı, bulxuli kışta do zi şımıto ey ra yo!”
   Wextê qormi u velgi ameyê pêser. Şiyarina, dı bızê xo yê qormi bırna u qormey xo kerd; do roja binı zi bışyayê velg. Ğezalı, qandê velgi: Qeseba u zerrê bızan şan ra kerdi sur; şefaqê werışti kı yağero vareno, neşa şıro velg. Roja binı: Ğezalı fına şan ra; labırê no fın kele peyşna; şefaqê werışti kı fına yağero vareno, fına nêşa şıro velg. Raja hirını: Cemil, çağdê nımazi ra weriştuw, qeç u qulê xo kerd aya… Kiber ra vicyaye se Cemili kulfetê xo kerdi tembe: “Pêta qıset mekerê, ma la ra ew sıya bın ra şımı; bokarê kes ma nêvino!...”
   Cemili velg cınayê, Zelal u Şiyar ya kerdê gırze; mara cı zi pıştê. Nandê dıhir dı bımbari bi. Ğezalı, adırganekê vıraşt u şami kerd germ. Siyê da salı gırot u wertedê şalekta nani dı ronê; lênê bımbara a sal sero rona tepya se gırzey velgi anti xo bın u sero ronışti… Tamê şami da gemı zi zaf weş bıyê…
   Mêşe ray sero bı; dewaro kı ray ra şiyê-ameyê do velgê cı bıwerdê; qando coy, dêzı dar sero kerduw si nay ser…
   Keyney resayey u xortê hurna dewa, şewda tari ra werıştê; her u qatırê xo gırotêv şıyê ko. Koli bırnayêw kerdê bar, ardê keye. Amnani; eskeri eştê dew ser se, Cemil koya mendê, ay ra torzinê cı koya bı. Hırga kı koya mendê koli bırnayêw nayê pêser. Koli wışki, hım rıhat bıyê bar, hım zi barê cı şenık bıyê. Cemilinan, qandê koliya çend her u katıri dıha di; inan zi koli xo kırıştê keye. Bendkey, Şiyar u pêrya nayê pa, Zelal tepiştê. Barê barkerdey, bırar u wara piya ramıtê dewı. Karê kolya, hirê roji ramıt. Ko, ê hurna dewanbı ew hirê gabanê cı bi. Ninan ra, dıdınandê cı ra heywana zi şayê şıro- biro; hıma, eydê hireyın ra merdım zi zor şıyê-ameyê. Çetıneya gabana roj awa ra, hêtê roj akewti rêze bıyê. Kışta roj awaya Gabano Çetın bı; no Mırfan kaleka bı. Gabano rıhat, roj akewte dı kewtê ew ey ra dewa binı tenêka şıyê-ameyê. Şar, ekserey gabandê werti ra şıyê-ameyê; no gaban zi Kemer dê Heseni kaleka bı…
   Ray koy, çetın u werazi bi; merdım gaban dê nabêni ra kewtê ser se, zekı dıni vıryayê. Tıya dı lejê ‘êyama bıyê! Vayo kı co ra ameyê babatê, okı cêr’a ameye babetna bı. Tıya dı: Kesi verê xo kerdê hetê koya se, ri kesi qelfıyayê; labırê, mıyaney kesi zi tiji da başurya veşayê! Hesê zi tıya dı bıyê dı heti. Merdım weynayê hetê cor ya se hesê xodesti ameyê cı viri, weynayê hetê cêr ya se sıfte çıma barkerdê, dıma zi zeri veşayê… Heme cay cı bıyê viri…
   Wertey payızi bı. Key Şiyarinan dı bê qaldê Semboli qalna çınêbı. May cı qayıl bi şıro; pi cı dızerr bı. Kıştê ra, pirbo zi may cı bı ew qayıl nêbi şıro, kışta bin ra zi qandê qeçandê xo qayılbı kı şıro…
   Varan vara bı; telbis kewt bı ‘êrd. Do raja binı bışyayê yazı cıtı; qandê coy zi bırarzay xo şan ra peyhesnay. Toxım, haleti, mısasi, sırsi… Şan ra veti. Bırarzayanê cı, cıtı şayê bıkero; hıma, nêzanayê toxım berzo. Sıfte eflegi day ‘êrdi ro, bahdo zi Cemili hekibe eşt doşı da xo u toxım eşt… Yazı ra dest pey kerd cıtı…
   Payız dê Alduşi dı; viri ra vêşi bêkesey, şa ra vêşi qarx, serd ra vêşi vıraney bi. Mıyandê qeza u çorşmedê cı ra: Darê mêşi, ê tıwêra, ê çınayêra, ê qubaxêra, ew ê mewa bi; inan zi hırg payız, perê xo bêpers dayê vadê koyan…
   Cemili, werğanê do peşmı kerd bı telizê mıyan u pıta pışt buw eşt bı doşi da xo ya çhep ser; destê xo yê çhep ya zi o tebıştê. Destê cı yê raşti dı waliza eskerey, het tı lajê cı Şiyar, bıni da Alduşi dı nışti minibus se menga payiz ya peyên bi.
   Hıgayandê ramıta mıyan ra amey bi rayer ser; ay ra meqabê Şiyari lınci da sur’a bibi gırani. Ravêrd qoltığ dê en pey. Tıya hendê çıhar merdıman bı; o kışta çhepa, qoltığ dê dıdın dı ronışt. Tayn weyna mıyandê minibusı, bahdo zi qota xo hetê peya tadê. Hendı kı minibusı şıyê, Kemerê Heseni bıyê werdı. Zekı çiyêdê xo vıjadı kerd bı xo vira; qeçekê kı roşandı nêşenê şeker arêdê, zey inana qarxıyayê …
 
YÜREKSEL GÖÇ
Bölüm üç
   Buğday çuvallarını; bir ucundan annesi, diğer ucundan babası tutup, katırın yırtık semerine çattılar. Urganları önceden semerin üstüne atmışlardı; çengelleri de Şiyar’ın bulunduğu taraftaydı. Şiyar; sol eli ile katırın yularını, sağ omzuyla da ilk çatılan çuvalı tutuyordu. Yükü yükleyip sıkıca bağladılar; Şiyar katırın yularını tutup, Alduş’a doğru çekti. Babası onları köyün dışına kadar uğurladı; ayrılma zamanı yine seslendi:
   “Her şeyi iyice anladın mı?”
   “Anladım.”
   “Hiçbir şeyi unutma, e mi?”
   “Hayır hayır, unutmam.”
   Köyden az uzaklaşınca, katırı bir taşın önüne çekip, yükün orta yerine bindi. Ayaklarını; mekapları görülecek şekilde uzatıp, katırını iniş aşağı yoldan Alduş’a doğru sürdü…
   Buğday yükünü, götürüp değirmende indirdi; sonra da katırı çekip çarşıya doğru gitti. Alduş çarşısı, yukarıdan girişte “T”  harfi gibiydi; sağında ve solunda: Dükkânlar, kahveler, lokantalar, berberler vardı. Sanatkârların yerleri, sokak içlerinde kalıyordu; nalları, orakları, tahraları… Onlar yapıyorlardı. Mesihiydiler; fakat, çoğu Müslümanlığa dönmüştü. Katırı götürüp, Afikgilin demirhanesinde nalladıktan sonra, orada bağlayıp, çarşının içine geçti.
   Köylüler, genelde cumadan cumaya Alduş’a gelirdi; ondan dolayı, her cuma günü çarşı kalabalık olurdu. Bu cuma da yine kalabalıktı; iskemleleri dükkânların önlerine çekip, üzerlerine oturmuşlardı; yine, bağırarak cumaya gidip gitmeyenleri konuşuyorlardı: “Falan gitti, filan…”
   Şiyar, çarşıda işini bitirdikten sonra, katırı alıp değirmene gitti. Değirmen sahipleri yükünü yükledi; bu kez, pantolonlarının unlanacağını da umursamadan, oracıkta katıra bindi…
   Yukarıdan, üzerinde bir kız çocuğu ile beyaz bir eşek geliyordu; yaklaştığında: Semerinin yeniliği ile kızın güzelliği daha rahat görülüyordu. Elinde de bir salkım kara üzüm vardı; tane tane yiyip geliyordu. O gün; sıcaktan, oradan oraya koşmaktan… Epey yorulmuştu. Bu karşılaşma, soğuk dağ yeli gibi geldi; yorgunluğunu alıp soğuk yel ile yüzünü yıkadı, terini kuruttu…
   Şiyar köyün ön kısmında görüldüğü an, Cemil; sanki dört yıldır askere gitmiş ve hiç izne de gelmemiş, bitirmiş yeni geliyor gibi ağılın duvarından atlayıp, ona doğru koştu!... Katırın yularını oğlundan alıp, köye değil, tutun gölgesine doğru çekti. Bu tut, yol üzerindeydi; ondan dolayı, yaprakları tozluydu. Gölgeye yetiştiklerinde, Şiyar’ı kucaklayıp katırdan indirdi. Sormasa meraktan patlayacaktı; çok beklemeden sordu:
   “Mektubu aldın mı?”
   “Evet, aldım.”
   “Yoksa mahpusta bir şey mi oldu? Amcanlar kavgaya karışmış olmasın?”
   “Baba baba, mektup Adıyaman’dan değil!”
   “Açtın mı?
   “Hayır; ama, Tut’to bana: “İstanbul’da kiminiz var?”diye sordu.”
   “Şiyar, sen mektubu okuyabilecek misin?”
   “Zehir gibiyim valla!”
   “Al oku, hele neymiş öğrenelim!”
   Mektubun okunup anlaşılması birazcık uzun sürdü ve epey de zahmet çektiler; fakat, yine de anlayabilmişlerdi; bu yüzden ikisi de sevinçliydi ve yüzleri gülüyordu. Mektup şöyleydi:
   “Merhaba Cemil,
   Satırlarımdan önce selam eder; büyükleri ellerinden, küçükleri gözlerinden öperim. Sana askerdeyken bahsettiğim amcamın kızı ile evlendim. İstanbul’a göç geldik. Hıdırların köyü hemen hemen hepsi göç edip gelmiş. Biz şimdilik Hıdırların akrabalarının yanında barınıyoruz. Demem şudur: Buranın karşısında boş araziler var; fakat, şehir eşkıyaları da bu arazileri önce fakir fukaraya satıyorlar sonra da hükümete yıktırıyorlar. Biz evsizler burada ev yapalım diyoruz; bu yüzden de toplanıp devrimcilerden yardım istemeye gideceğiz. Sen de yanına iş yapabilecek birkaç kişi alıp gel.
   Satırlarımı bura da bitiriyorum; yine selam eder, büyüklerin ellerinden, küçüklerin gözlerinden öperim.”
                                                                                         Hozatlı Ali
   Not: Alibeyköy’e gel. Asker ile polise “KKK Mahallesini”, halktan “Köyseri” sor; onlar sana yolu gösterir.”
   Ayaklanıp köye doğru yöneldiler. Yular babasının elindeydi. Şiyar da bu fırsatla pantolonlarında ki unu silkeliyordu; Hazal’ın korkusundan hızlı hızlı temizliyordu. Baktı ki babası korkusunu anlayacak, hemen sorulara başladı:
   “Baba, KKK nedir?”
   “Ne bilim nedir, Şiyar!”
   “Devrimci nedir?”
   “Okumuş çocuklardır.”
   “Okuyanlar devrimci mi olur?”
   “Evet.”
   “Baba, devrimciler ne iş yapar?”
   “Hıdır’ ın dediğine göre, zenginlerden alıp fakirlere verirlermiş!”
   “O zaman da zenginler fakir olur! …”
   Köyün içine girerlerken babaanne ile karşılaştılar. Sırtı kamburlaşmıştı; kafası öne doğru eğilmişti. Yaz ortası olmasına rağmen o bir yük elbise giymişti. Kolunun altında ki bohçadan anlaşılıyordu ki bostana yabani ot ayıklamaya gidiyordu. Yazın yeşil ot yoktu; bu yüzden ayıklanan ot, ineklerin sütü için çok iyiydi ve hele ki bostan otu ineklerin sütünü de artırıyordu. Teneke, sepet, kova ve benzeri şeylerin taşınması zordu. Hele teneke omuzda yokuş yukarı çıkmak akıl karı değildi. Yük hayvanlarının sırtında da zordu; ya biri binip önüne alacaktı ya da sıkıca bağlanacaktı. Yol yol değildi; hayvanların ayak izi gibi dar ve inceydi. Bu yüzden de memleket kadınları tarla için yanlarına bohça alırdı. Bohça omuzu çok acıtmazdı. Kadınlar; ayıkladıkları otu kenarlara, sebzelerini de ortaya koyup sıkıca bağlarlardı. Babaanne yürekten sordu:
   “ Geçen gece, Tut’o niye seslendi?”
   “Demek ki canı sıkılıyordu!”
   Babaanne baktı ki oğlu kendisiyle dalga geçiyor; kalburunu düzeltip, sanki geçmiş zamanda bu yörede kadınlar hüküm sürmüş ve ispatı da ona kalmış gibi söyledi:
   “Babanız öldürüldüğünde, siz köpek yavruları gibiydiniz ve bunu sadece bu köy değil tüm Alduş biliyor. Ben kaçağı hattan satın alıp sırtımla getiriyordum. Bu yollardan çektiğimi bir Fırat Nehri bir de Allah biliyor. Ben kaçağı sattığım da daha genç gelindim ve ben kadın halimle sizi besleyip büyüttüm! Şimdi de sen benimle dalga geçiyorsun! Sana göre ben yaşlı bir deliyim! Hele bak, bana diyor: Demek ki canı sıkılıyordu!”
   Babaannenin bu konuşmakları, Şiyar’ın acayip hoşuna gitti; fakat, Hazal’ın ağız kavgaları beterin beteriydi. Hele ki, gölettin üzerinde bir dalaşı vardı; Hazal kadın değil dişi aslan gibiydi! Emine göletti bırakma sırasının Hazallarda olduğunu biliyormuş; Hazal’ın korkusundan, öğleden önce Cemile demiş ki: “Öğleden sonra göletti ben bırakayım, sebzelerimiz susamış.” O da tamam: “tamam” demiş. O gün de köye bir müfreze gelmiş; Bu yüzden, Cemil gidip gölettin haberine eşine verememiş. O da öğleden sonra göletti bırakmaya gitmiş; ama, gölettin ağzı açık ve su da Eminelerin bostanına doğru akıyormuş. Birden kükremişti: “Çarpık bacaklım bana bak! Senin kısa bacaklarını tutar, o değirmen taşı gibi kıçını Hasan Kaya’sından aşağı uçururum aşağıya! Yani görünüşün görünüş değil, acur tarlası gibi! Boyun boy değil, karış gibi! Saçın saç değil, kelin kıvırcığı gibi! Yüreğin yürek değil, tavşan yüreği gibi!...”
   Cemil baktı ki kaçacak yer kalmadı; boynuna attığı mendili çıkartıp, savaşı kaybeden taraf gibi salladıktan sonra katırına: “Çeeeevvşş!” dedi. Kısa bir süre dinlendikten sonra da annesinin gözlerinin içine bakarak konuşmaya başladı:
   “Anneciğim, Dün gece Ferşatlardan Tut’o seslendi. Benim adıma bir mektup gelmiş, onu haber verdi; Şiyar bugün değirmene gitti, onu da getirdi. Askerlik arkadaşım Ali göndermiş. O ve başka bir arkadaş göç edip İstanbul’a gitmişler; diyor ki biz kendimize ev yapacağız, gelebilirsen sen de gel.”
   “Zaten senin arkadaşların hiç bitmez; ne sen olasın ne arkadaş! İki büyük ağabeyin hapiste ve sen mahkum, hele git de kıçını göreyim!” Ya sen delirdin mi? Kafayı mı yedin? Ya da şaşırdın mı? Erkek adam kalesini bırakır mı?...”
   Bugün, beyaz buğday biçilen tarlanın sulandığı üçüncü gündü. Sürülmeseydi ekilme tavı kaçacaktı. O tarlada ayran çorbası için beyaz buğday ekmişlerdi. Mısır tohumu akşamdan ıslatılmıştı; Cemil onu eşit olarak paylaştırıp heybenin her iki tarafına doldurduktan sonra da boyunduruk ve kara saban yükünün üstünde sıkıca bağladı. Evin önünde ki tut ağacının altında da kavurmalık keçiler için kuru çalılarla küçük bir ağıl yağmışlardı ve orada da kavurmalık keçileri bağlamışlardı. Baktı ki, yeşil yaprak bitmiş; sol elinde tahra, sağ elinde yular, Meşe Tarlası’na doğru yola çıktı.
   Şiyar, babasından önce hayvanları Meşe Tarlası’nın etrafına otlatmaya götürmüştü; Velat aşağı tarlada hayvanlarını otlatıyordu; fakat, çifte sürüleceklerden biri de onların tosunuydu; ondan dolayı,  Cemil, katırın yükünü indirip oğluna seslendi:
   “Ben hayvanlara mukayıt olurum, sen git amcanların tosununu getir.”
   “Olur, baba.”
   “Kendini koru, seni toslamasın!”
   Aşağıdaki tarlaların hepsi sulaktı. Tarlalara giden yoldan gitmedi; kendisini bağın içinden aşağıya doğru saldı; fakat, bağdaki yabani otların dikenlerini unutmuştu!
   Karasabanın demiri takılmış, boyunduruk tosunların boynuna konulup bağlanmış, Hazal’ın tohumu getirmesini bekliyorlardı ki; aşağıdan kirve Halil görüldü. Kirve Halil; orta boylu, zayıf ve beyaz kaşlı biriydi; saçlarını ve bıyıkları simsiyaha boyardı! Çoluk çocuğu ile birlikte göç edip Tarsus’a gitmişlerdi; ama, onun dediğine göre Çukurova’nın yapış yapış terine dayanamamıştı. Ailesi de:” Biz geri dönmeyiz.” demiş. O da tek başına çıkıp gelmişti. Kömek Köyü’ndendi. Yaşına göre de rahat durmuyor; kendisine hanım arıyordu. Fırsatını bulup Cemil ile birlikte yukarı köylere gidecekti. Öyle de süsünde de eksik olmazdı; ilkbahar çiçekleri gibi temiz gezerdi. Yaklaştığında yürekten ve güler yüzle dedi:
   “Kolay gelsin!”
    “Hoş geldin, selametle; merhaba kirvem! “
   “Hoş bulduk, merhaba kirve!”
   “Nasılsın, iyi misin? Çocuklardan haber var mı? Halkın dediğine göre sen evlenmek için çocukları Tarsus’ta bırakmış gelmişsin!”
   “Kirvem tak tuk, günlerimizi dolduruyoruz! Çocuklardan haber yok;
   “Hamdolsun idare ediyorum. Çocuklardan haber yok; halkta benimle dalga geçiyor!”
   O sırada da Hazal geldi; elinde mısır tohumunun kapı vardı. Kirvesinden hal hatır sorduktan sonra Cemile seslendi: “Ben hazırım; daha sıcak olmadan ekip gidelim; zaten kavurmalık küçükbaşlar da aç!” Biraz Cemil’in gözüne girmek için, az da sanki: “Ben daha yaşlanmadım.” demek için kirve birden atıldı:
    Kendisine tosunların daha ham olduğu söylendi; fakat, kirve Halil’i durduramadılar! Sağ ayağını sapanın arka kısmına atıp, sağ eli ile sapanın kuyruğunu tuttuktan sonra ucuna çivi çakılmış sopayı sol eline alıp tosunları:” Ho ho ho” diye dürtmeye başladı. Film de o onda koptu. Dürtme sopasının çivileri ince ve keskindiler; bu yüzden hayvanların canı acımıştı. Tosunlar önde, kirve Halil ile saban peşlerinde, tarladan çıktılar; Cemil ile Şiyar yetişinceye kadar bağın kaldırımına varmışlardı… Buna beş yüz metre aşağıdaki Velat bile gülüyordu!
   Cemil tarlayı sürüyordu. Hazal; Mısır kabı koluna takmış, sabanın açtığı ize sıra ile mısırı bırakıyordu. Kirvelerinin üzerinde ne elbise ne de tip kalmıştı. Dizleri mizleri hepsi parçalanmıştı! Onlarla vedalaşıp kendisini çaydan Komaga doğru saldı. Utancından Alduş yolundan eve gidemedi; çünkü, gitseydi Alduş’un yaşlı kadın ve erkeklerinin ağzına sakız olacaktı!
   Çift sürmeden sonra, düzleştiriciyi sabanın demirine taktılar. Şiyar sabana binip ayaklarını düzleştiricinin üstüne koydu. Bu ağırlık yüzünden babası tarlayı rahat düzleştirdi. Bu işten sonra tarlaya birkaç tane sulama hattı çekip tosunları bıraktılar. Onlar düzleştirmeyi yaparken Hazal da boş durmamış, semizotu ile sebze biçip bohçaya koymuş, bağlıyordu. Bohçayı bağladıktan sonra seslendi:
   “Ben gidiyorum; bohçayı unutmayınız! Haydi, oğlum sende yavaş yavaş hayvanları köye doğru sür.”
   “Olur, anne.”
   Cemil, sabanı ve boyunduruğu kaldırımın önüne bıraktı; düzleştiriciyi de dikenin içinde sakladı. Meşe ağacından birkaç tane kalın dal kesip, iki bağ yaptıktan sonra da iki tane ince bağlama dalını üst üste ekleyip bağları bağladı. Dallar hem kalın hem de yeşildi; ondan dolayı tek başına katıra yükleyemezdi; onun için de oğluna seslendi:
   “Şiyar, katırı al gel; şu yükü yükleyelim.”
   “Olur, getireyim.”
   Her bağı çulun bir yanına çatıp yükü sıkıca bağladıktan sonra oğlunu kaldırıp yükün orta yerine bindirdi. Bohçayı önüne indirip tembihledi:
   “Oğlum sen önden git; ben ve hayvanlar ağır ağır geliriz.”
   “Baba sen yoruldun; istersen sen bin.”
   “Vallahi doğru söylüyorsun; fakat, buradan köy görülmüyor. Belki yine asker gelmiştir; sen önden git bari bana haber verirsin.”
   “Sen bilirsin.”
   Akşam yemeği güveç ve semizotuydu. Domates, patlıcan ve biber olduğu sürece, Alduş’un hepsi her akşam güveç yerdi; yokluktan az ev etlisini yapardı. Semizotu kar suyu gibi soğuktu. Ayran, semizotu ve cacık kalaylanmış kaplarla iki köyün kadınları tarafından çeşmeye götürülürdü. Çeşmede küçük göletler yapıp, ağaç kepçelerle karıştırıp soğuturlardı. Hazal semizotunu çok güzel kurardı; hele ki semizotu kabının içine de birkaç tane acı biber atardı, bunlar da muhteşem bir tat katıyorlardı. Yemekten sonra, çocuklar akşamdan uyudular ve o gece misafirleri de yoktu; bu fırsatla Hazal sordu:
   “Sen bu İstanbul olayına ne diyorsun?”
   “Annemin ağız kavgasını tüm köy işitti; haksız da değil. Benden büyük ağabeylerim hala cezaevinde. Doğrusu ben de ortada kaldım.”
   “Sanki yüz yıl hapis yatacaklar! Bari bu ara da git bize arsa belirle. Kayın validem yaşlı bir kadın, sen onun sözlerine bakma. Babandan kalan topraklar önce üçe bölündü ve yarın da bizim payımız üçe bölünecek. Çocuklar ne yiyecekler ne içecekler?”
   “O da doğru; fakat hala bağ bozumu, yaprak ve sonbahar çifti var. Annemi de kat dört evin işi. Ben gidersem kim bu işleri yapacak?”
   “Ben sana hemen kalk git demiyorum. İşlerimiz biter, kışa doğru gidersin.”
   “Hele bu işler bir bitsin, her hal de bir şeyler yaparız.”
   Bağ ve ağaçlardaki üzümler olgunlaşmıştı. Bağ bozumu zamanıydı. Bağın orta yerinde birkaç tane meşe ağacı vardı. Ekmek bohçası ile su kabağını onların gölgesine bıraktılar. Su kabağı, soğuk su ile doluydu ve ıslak bir bez üstüne atılmıştı. Cemil ile Hazal bıçkınlarla üzüm salkımlarını biçip kovalara atıyor, dolan kovaları da Şiyar ile Zelal ezme yerine taşıyıp büyük sepetlere boşlatıyorlardı…
   Cemil, çizme giyip ezme yerine çıkmıştı. Kara üzümü ayrı beyazı ayrı ezdi. Üzüm şırası, ezme yerindeki akaçtan büyük bakır leğenin içine gidiyordu…
   İki tane büyük ocak yapıp, kazanları üzerlerine atıktan sonra ateşi yaktılar. Ceviz ve kuru incirler ipe geçirilmiş, kazanlara bandırılıp sucuk yapılıyordu. Pestil beyaz üzüm şırasından, kesme siyah üzüm şırasından yapılırdı…
   Köylüler, karıncalara gibi kışa hazırlık yapıyorlardı. Damların üstlerinde: kuru üzüm, kuru incir, içleri boşaltılıp kurutulmuş dolmalık; patlıcan, biber ve kabaklar vardı. Zaten köyün iki dibeği vardı ve ikisinin de üstü kalabalıktı. Bu kalabalık bir bayramlarda olurdu bir de bulgur zamanı. Kırmızı buğday bulgur için, beyaz buğday yemiş için dövülüyordu. Buğday büyük kazanlarda kaynatılıyordu. – Dediklerine göre bu kazanlar eski zamanlarda çok değerliymiş, bir başlık parasıymış!”- Büyük ağaçlar atıyorlardı ocağa. Buğday piştikten sonra kazanlar boşaltılıp bezler üzerinde serilip kurutulurdu. Kuruyanlar dibeklere getirildi. Dibeği genç kızlar ile delikanlılar döverdi. Ağaçtan tokmaklarla kız ve erkekler birbirleri ile yarışırlardı. Buğday sahibi, dibeği dövenlere yemeklik bir şeyler verirdi…
   Beyaz buğday, ayran çorbası yemişi için kaldırılıyordu; kırmızı buğday taş düzenekler de öğütülüp bulgur yapılıyordu. Taş düzenekleri çeviren kızlar, çok güzel türküler söylüyorlardı; bu yüzden de köy bayram yeri gibi oluyordu: “Hım Hım gider bulgur öğütmeye…”
   Bulgur Alduş’un ilk yemeğiydi. Ayran yanında az lüks düşerdi. Dediklerine göre: Bir ara Nıran Köyü’nde yardıma muhtaç olmayan bir köylü, bir gün hastalanıp yatağa düşmüş. Komşuları ziyarete gelmiş; ama, her biri bir şey söylemiş; fakat, biri demiş ki: “Ben komşumun neden hastalanıp yatağa düştüğünü biliyorum!”  Cemaat demiş: “ Neden?” O da Kımıl Dağı gibi kafasını kaldırıp demiş ki: “Komşum, bulgurun yanın da ayran da içmiş ondan!”
   Kavurma vakti ile yaprak biçme zamanı üst üste gelirdi. Şiyarlar, kavurmalık iki keçilerini kesip, kavurmalarını yaptılar; ertesi gün de yaprağa gideceklerdi. Hazal, yaprak biçme için, ciğer ve yürekleri akşamdan pişirdi; sabah uyandıklarında yağmur yağıyordu, yaprağa gidemediler. Ertesi gün: Hazal yine akşamdan, ama bu kez, kele pişirdi; fakat, sabah uyandıklarında yine yağmur yağıyordu, yine gidemediler. Üçüncü gün: Cemil, namaz vaktiyle kalkıp, çoluk çocuğunu uyandırdı… Kapıdan çıkarlarken, Cemil ailesini tembihledi:“Yüksek sesle konuşmayın, çaydan ve taşların altından gidelim, umarım kimse bizi görmez!...”
   Cemil yaprak biçiyor, Zelal ile Şiyar bağ yapıyordu; anneleri de bağlıyordu. Öğlen yemeğinde bımbar vardı. Hazal, mini bir ocak yapıp yemeği ısıttı. Düz bir taş alıp yemek sofrasının üstüne koydu; bımbar kabını o taşın üstüne koyduktan sonra, yaprak bağlarını çekip üstlerine oturdular… Yaban yemeğinin tadı çok güzel oluyordu!
   Meşe yol üstündeydi; yoldan gidip gelen hayvanlar yapraklarını yiyecekti; onun için, yığını ağaç üstünde yapıp, üstüne taşlar koydular.
   Her iki köyün yetişmiş kızları ile gençleri, şafak vakti uyanırlardı; eşek ve katırlarını alıp dağa giderlerdi. Odun kesip, yükleyerek eve getirirlerdi. Yazın, asker köyü sardığın da Cemil, dağda kalıyordu; ondan dolayı baltaları dağdaydı. Her dağda kaldığın da odun kesip üst üste yığıyordu. Kuru odunlar, hem rahat yükleniyorlardı, hem de yükü hafif oluyordu. Cemiller, odunlar için birkaç katır ve eşek daha buldular; onlar da odunlarını eve taşıyorlardı. İstifleri, Şiyar ile babası çatıyor, Zelal tutuyordu. Yüklenmiş yükleri, kardeşler birlikte köye sürüyorlardı. Odun işi üç gün sürdü. Dağ, her iki köye aitti ve üç geçitti vardı. Bunların ikisinden hayvanlar da gidip gelebiliyorlardı; fakat, üçüncüsünden insan da zor gidip gelebiliyordu. Geçitlerin zorluğu batıdan, doğaya doğru sıralanıyordu. Batı da zor Geçit vardı; bu Mırfanların yanındaydı. Rahat Geçit, doğuda kalıyordu ve ondan sadece diğer köy gidip gelirdi. Halk, genelde ortada ki geçitten gider gelirdi ve bu geçitte Hasan Kaya’sının yanındaydı…
   Dağ yolu, zor ve yokuştu; insan aradaki geçitten tırmandığında, sanki dünya değişiyordu. Burada iklimlerin kavgası yaşanıyordu. Yukarıdan gelen rüzgâr bir çeşit, aşağıdan gelen başka bir çeşitti. Burada: İnsan yüzünü dağa doğru döndüğün de yüzü üşüyordu; fakat, sırtı da güney güneşi ile yanıyordu! Duygular da burada ikiye ayrılıyordu. İnsan, yukarıya baktığında aklına özgürlük duygusu geliyordu; aşağıya baktığında ise önce gözler göç ediyor, sonra da yürek yanıyordu... Her yanı özlem oluyordu…
   Sonbaharın ortasıydı. Şiyarların evinde İstanbul bahsinden başka bir bahis yoktu. Annesi gitmesini istiyordu; babası kararsızdı. Bir taraftan yaşlı da olsa annesiydi ve gitmesini istemiyordu, diğer taraftan da çocukları için gitmek istiyordu…
   Yağmur yağmıştı; toprak ekilebilecek durumdaydı. Ertesi gün yazıya çift sürmeye gideceklerdi; onun için de kardeşlerinin çocuklarını akşamdan haberdar etti. Tohumu, sabanı, dürtme sopasını, saban demirini… Akşamdan çıkardılar. Kardeşlerinin oğulları çift sürebiliyorlardı; fakat, tohum atmayı bilmiyorlardı. Önce tarlayı hatlarla böldüler, sonra da Cemil heybeyi omzuna atıp, tohumu serpti… Çift sürmeye yazıdan başladılar…
   Alduş’ un sonbaharında; özlemden çok kimsesizlik, sevinçten çok üzüntü, soğuktan çok çıplaklık vardı. İlçe merkezinde ve çevresinde: Meşe, dut, çınar, kavak ve asma ağaçları vardı; onlar da her sonbahar, yapraklarını sorgusuzca dağ rüzgârlarına verirdi…
   Cemil, yün yorganı çuvala koyup, sıkıca bağlayarak, sol omzunun üstüne atmıştı; sol eliyle de onu tutuyordu. Sağ elinde askerlik valizi, yanında oğlu Şiyar, Alduş’un çıkışında minibüse bindiğinde sonbaharın son ayıydı.
   Sürülmüş tarlaların içinden yola inmişlerdi; ondan dolayı Şiyar’ın mekapları kırmızı toprakla ağırlaşmıştı. En arkadaki koltuğa geçti. Burası dört kişilikti; o soldan ikinci yere oturdu. Az minibüsün içine baktı, sonra da kafasını geriye doğru çevirdi.  Minibüs gittikçe, Hasan Kaya’sı küçülüyordu… Sanki bir şeylerini orada unutmuştu; bayramda şeker toplayamayan çocuklar gibi üzülüyordu…
  

BÖLÜM-1-

BÖLÜM-2-

BÖLÜM-4-