BARKARDENA ZERRİ
Letey dıdıyenı
  

A serrı, menga rojê amê bi amnan ew kıştê ra zi wextê paliyan bı. Palıya Şiyarina hala payra bi. Pêrê cı kerdê şıro Sêwregı. ‘Êma cı ya gırdı, dêbi Sêwregı. No mêrdey cıyo dıdın bı; hıma, o zi jew do kal ew tım u tım zi nêweş bı; zekı vatê fına kewt bı ca! Qandê nêweşi da ey tenêka nêbı, çay u şekerê cı qedya bı, qaluçê cı dê nû bıyayê ew tayn tayn zi deynê cı yo werdi bi; qandê coy zi do dı teney golıkê xo zi bıberdê mezattı bırotê…
   Şiyari Sêwregı ra vêşi hes kerdê; qeçandê ‘êmda xo ya kaykerdış, hele kı ‘êma cı, cı rê vatê: “Şiyar qurban!” se vêşi şa bıyê. Loko, zaf qayıl bı şıro; hıma, pêrê cı hala nêvat bı bê!
   Wextê fıtar bı; labırê, mılay dewı şı bı dewda cêri ‘êza; qandê coy zi, Wesmani do tıfıng biyeştê. Zekı dêka Şiyari vatê: Wesman, lajê xal Wesman i bıyo; xal Wesman, cêtirê dew bıyo ew jew do bêhes u bêveng bıyo. Wextê seferberlıgi dı hukmat ameyo dew ra jew esker waşto; uxtana harê dewê kalıkê Siateri bıyo, ey zi vato kı: “Eskerê ma deza Wesmano.”  hukmati zi xal Wesman rışto herb; hıma, feqirê mı peydı niyame bı. Xalcınıya Sılt zi qalın bıya. Ala weynayo rı dê cı ra, lajekê dayo cı. İnan zi namey pêrdê cı nayopa. Pi Şiyari vêşi bıbı teyşan, vicya bı bani ser. Vengê tıfıngı kewt berey se veyn da cınêr da xo:
   “Laa laa!”
   “Xey ro?”
   “Tı mı rê tasê awı dergkı mı rê kı Wesman kewt berey!”
   “Ma qe sebrê to çın yo? Boka roje to nêkewo! Tiyê damış nêbênê se bımrı metepşı!”
   Na vatenı, nabên dê ser dê ban u ortmi dı şi u amê. Dew dı bani heme zeypêya bi; dêsê cı zi Dew da Vanki ra kewra Bersoni kerdi bi. Wank dewa mesihiyan bı; hıma, miyan dı tayn-tayn zi mıslımani bi. Vatena serdê ban u ortmi vêşi nêramıt bı kı vengê tıfıngı kewt kemer. Na tıfıngı kırma bi ew belı bı kı Wesmani fışengi xo degroti bi; boya çapıt u baruti kewt dew ser.
   Mara cı, pıyazdo kıho u pune ra seleteyêdê petatizano weş vıraşt bı. Pıyazo kıho dık ra, pune zi awda dehl çorşme ra arêda bı. Kışta şorbay doy - Şorbay doy, bê ara, tım u tım şaleka nani xembılnayê.- u cacığya vıraşti bi; hıma, cacığ werdiya Şiyari, Zelal inı dı kerd bı honık. ‘Êncuri newe, qu u lobıkına rewnayo kı vicyay bi. İsot to ewro-meştı bıyamêyê werd; şamık u balcanarê hewna wext bı. Çay, pêrê cı adırgandê nêbi koza ser, demê xo gorıtê; bığ-bığa çaydanlığa heta sırfi ser ameyê. Pêrê cı, vêşi çay şımıtê; labırê, ciğare kokra xo feka nêna bı. Hirê qedexi – Nê qedexi gorey ê bina gırdi bi.- çaya remoğı şımıt tepya, cıl ser’a werişt, ortme ra ameyê cêr se merdwanana veng kerd Şiyari:
   “Şiyar; emşo kuçe kay meşo, rew rakewı, mado bahdê sıhor şımı Sêwregı!”
   “Beno, bava; ez şan ra rakewna.”
   No vêşi weşida Şıyari şı. Pêrê cı bahdo zi veng kerd marda cı:
   “Laa laa! Eda şına terawi; tı zi bewn çiçi ma kemyo? Sıhor’a tepya madê raykewımı.”
   Pêrê cı, ray qısandı marda cı nêpawıt; kewt ray şı.
   Qeçeki, dew mıyandı qirayê: “Kay kay dest u lıng u pay, bêrê ma kay!” Şiyari destê xo lewandê xo çorşme ra kerdi zey mastêrya, -Wına veng daha vêşi vicyayê ew belı bı kı qeşmeri do fına qelaşey bıkerdê!- vicya loğ ser u qirina veynda dezadê xo:
   “La Welooooo!  La Welooooo! La Weloooo!”
   “Yeww-yeww!”
   “Emşo bêmı kay bıkerê; eda rew rakewa kı bışa sıhordı werza, mın u pêrdê xo ya dê şewra şımı sukta Sêwregı.”
   “Beno-beno! ‘Êmıkda Kej rê sılami vajı.”
   “Şiyarê mı-Şıyarê mı, werz qeday!” No vengê marda cı bı. Hıman werışt; labırê, hala şew tari bi. Ma u pêrê cı sıhora xo werd bi; hıma, sıfre hala nêhewada bı. Çınay xo yo newe şan ra dabı xo ra ew inana rakewt bı. Dori aw gûrot; dest u ri xo şıt tepya se destê xo yê hi tomanandê xo ya, ri xo zi faniledê xo ya kerd wışk. Merdwana ra ame war u şı gew. Gewı, qandê bızan u miyan vıraştı bi; hıma, golêkê xo zi kerdê wıja.
   Golêkê xo kerdi xo ver u kewti ray; labırê, kutıki zi heta teberdê dewı ina dıma şi ew roj zi newe newe elkera bıyê. Lawina kutka cay xo vereda bêvenginda gemı; verdı golı ki dıma Şıyar, kêfê serbıjêr ra warbıyayin vetê…
   Ray sero, iniyekêdo barı bı ew qando kı dewar rehat aw buro vero zi dolekê werkeki vıraşti bi. Golka, rıdê mışori ra bı kı heta pizey cı zey nıkaraya masay aw şımıtı. Çorşmedê iniyeki ra rêçê lıngandê theyran dê gemı bi. Pıyê cı bahdê Şiyar u golka resa ini seruw veng kerd cı:
   “Şiyar, laje mı ha na tıfıngı tepêşı, eda awdaz bigira; hıma, emniyettê cı ya kaymekı, e?”
   “Beno, bava!”
   Tıfınga cı keleşa deste darên bi. Eştı xo doşi; kıştê ra vêşi weşida cı şıyê, kışta bın ra zi dışmışi bıyê, no rı ra zi xo xo ra çend persi kerdi: “’Êcêba na tıfıngı kê vıraşta? Heta newe qeleşana çend merdımi kışyayê? Çend qeçeki bê pi mendê? O kı na veta şeno şırro cennet? Dıni bê lej u bê tıfıng nêbena?…”
   Do Bızmı dı cınıştayê qayığı. Na dewı; Rodê Ferati kışta bi, cordê cı dı hurna kıştandê Ferat ya kemerê berzi pêvero bıyê derg ew ro en teng tıya dı ameyê. Ê kı kerdê kimışê gandê xo bo, ina xo tıya ra eştê ro. Ê kı xo tıya ra eştê ro, reyayina ina çınê bi! No cadê bêqısur xo kıştenrê vatê:” Zag”
   Pi wahêrdê qayığı, dostê kalıktê Şiyari bı. Qayığtoğ; jewdo derg u barı bı; zıncıya cı zey usuti tuj bi. Tiji vero bı; hıma, ri cı sıpe bı…  
   Bınida dewdı kewti qayığı. Tıyadı, aw zey Zaga pêt nıyameyê; hıma, fına zi qayığı nêşayê raşt ray şıro. Tiji newe newe akewtê; cı ya cor Zag dı temaşeyê do weş asayê. Zerqê tiji da bı Zagro; cor’a ro nê, zekı zerq ameyê!...
   Qayığı, vêşi cêrdı hend şa ravêro o ver; hıma, golıkê sata kı ‘êrdê o veri di, -Dême kı vêşi tersa bı.- xo eşt awı. Qota cı aw sero asnawa şı ‘êrdê o veri; xora, solığê nêravêrd ê zi qayığ ra amey war. Pêrê cı heqê qayıktoği da tepya se pêra qatır waşt u kewti ray.
   Ray ser bıcêri qedyê bi; hıma, nofın zi werazi detspeykerd bi. Do bıvicyayê rayda makina; labırê, no zi hend qolay nêyasayê; hıma, fınê bışayê bıvicyayê rayda raşt ser se xora ray xopay do zi bıkedyayê; çıkı, qamioni hırg satı şiyê-ameyê.
   Na ray ra, raywan u heywanana vêşi şi u nıyamey bi; çıkı, rêça ray rınd belı nêbi; ay ra zi ê, gıran-gıran kewti ray da qamion ser. Çorşme dê raydı; kopê herr u sıya, raydı zi rıça kondêz dê qılênderi bi ew wıni asayê kı nezdı ra kondêz dabı pıro. Ray qamionı vêşi nêpawıt; sıfte wela cı asê, dıma zi vengê cı ame. Pey cı da kopê ver u golıkê xo kerdi bar. Ramıtxanedı ca çınê bı; Ey ra, ê zi nışti qamion ser.
   Qamion sero; çend kergê lıng pıştey u hirê cınêki, ramıtxani sero zi dı xort u kalêna bi; zımbêlê xorta zi hewna newe newe vicyayê. Vayê do germ ver’a ameyê ew ê vay qamion dıma zi hewrê welı vetê; na welı: Dar u berro kı çorşmedê rayra yo, renga ina vırnayê, ney zi dewıji qarxınayê.
   Ray dewan çetın u tengi bi; ay ra zi qamion gıran-gıran şıyê; labırê, Dewda Kerwançimani ya a kıştı, ray Çermug bi ew na ray gorey ray da dewan, dıha hera u phan bi. Vêşi ne ramıt resay deşti da Sêwregı; na deştı: Rengda sımeri ra bı ew seran ser derg bıyêw şıyê; si siayê kı mıyandı bı, ê zekı azmên ra varay bi.
   Veng bırnoğê egzozi teqa bı; ay ra dıhınn dıhınna motori hemi ameyê teber. Resay nezdı dê Sêwreg se pêrê cı cor’a destê xo yê çhep ya da cam dê ramıtxaniro. Qamion vınderd tepya se pêrê cı xo eşt cêr u şı kêberdê ramıtoği ver. Heqê cı da u veng kerd Şiyari:
    “Êda tıya ra abırina. Tı u golkana mezat tı bêrê cêr. Golka qaytekı. Jew perskeno se vajı ez o wer ra lajê Cemil ya.”
   “Beno, bava!”
   Cemil, ray da makiner’a abırya u rezan mıyandı çım ra bı vıni. Teberdê Sêwreg dı hukmati areme kerdê. Bırarê cı yê gırdi heyfê dedê cı gırot bı. Dışmenandê xo ya bibi jew-jew; no rı ra çend merdımi kewti bi nabên, çıweyê kerdı bı leji sera; labırê, cezay cı zi bıbı belı. Dı bıray cı yê gırdi bibi teslım, hepıstı cezay xo antê; Cemil hala firar bı.
   Şiyar, germdê dıhirdê mezat tı amê cêr. Lay qalıni golka mıla gırêday bı; Ê lay pêya gırêday u kıştına ronışt ray pêrdê xo pawêtê kı mêrdekê ame cı hetı. Boçıka şılwanandê nê mêrdeki sılını bi; seredê cı ser ro zi çefiyê da sur bi. Bejna cı qılor ew meşkêda gırdı pa bi; na meşkı zi eyrê kokra umuş nêbyê.  Ame hetı se vengêdo qalına kerd pers:
   “Xorto, ne golıkê kêyê?”
   “Ê Cemil dê o ver yê.”
   “Tı, lajê cı yê?”
   “E.”
   “Ez simsara, banê ma u banê ‘êmda to pêra nezdiyo. Mırê vanê Cımhay Alduşi; ma golka akem u bemı axurda ma. Tı zi şınê key ‘êmda xo. Gunayo! Wa heywani vêşi tiji vero nêmanê; no germdı hak peyşeno!”
   Golıki akerdi tepya, kerdi xo ver u ramıtê hetê axur da simsarya. Kuçey Sêwregı hebekê tengi bi ew tey si siay ronay bi. Simsari kêberê axuro textên akerd u va: “Pırree- pırre!” tepya se Şiyari zi ê ramıti zerre. Lajeki karê xo kerd bı; ey ame bı Sêwreg zi; pey ra jew çi mend bı; o zi karnê bı. Do vazdayina bışyayê key ‘êmda xo; ey zi wınê kerd.
   Sêwreg dı kêberê bana ‘eyni babet bi; kêberi miyandı, kêberna do werkek bı. Kesi xo namıtı wini kewtê zerre. Şiyari kêber’a qota xo kerd derg se ‘êma cı qirê:
   “Ha ho-ha ho! No kamo! Ma u pi mino! Şiyar qurban tı xeyr ame yê!”
   “Eza ‘êmi eza! Cınabeto Wel tersa nıyame! Kok u bınyatê ma eda şênkera!” 
   “Beno, peyey mı beno!...”
   Dukanê inano pırti bı; hıma, newe lajê cı yê gırdi akerdê; çıkı, mêrdey ‘êmda cı cadı bı. Şiyar tayn qeşmer nêbı; şı destê ênışti kerd maç u hal xatırê cı kerd pers tepya se veynda ‘êm da xo:
   “’Êmê mırê tasê awa honıkı dana?”
    “Awa honık! Tew dılê mı tew! Tıya serê İnı dê Corêni niyo, Şiyar qurban! Henê hele werzı tasê awı bıdı Şiyari.”
   Henı; Şiyari ra dı serri werdi, por gıjıkını ew çım qerqaşı bi; labırê hebê lêmın bi, fına mast rışnabı faniledê xo ser. Solığê ravêrd, pi Şiyari kewt zerre; dıma zi Hesık ame. Hesık, lajê ‘êmda cı bı; nabêndê cı ra serrê bi.
   Hesık ya pıya vicyay kuçe. Bandê ‘êmda cı kışta hêgayêdo veng bı. Wıjadı qeçka kay kerdê; ê zi şi wıja. Qeçeki topêda teqayin dıma şıyêv-ameyê. Şiyar weyna Hesikiraw va kı:
   “Hesık ma zi kay bıke mı?”
   “Beno, nê heme embazê mınê. Ez şıra na kıştı tı zi şo kışta binı. Tac esto; hirê qorneri, jew penaltıyo.”
   “E, mı f’ehm kerd.”
   Nezdi şani bi; hıma, hewna zi zaf germ bı. Arıq u wel mıyandı mendi bi; kesi zi nêvatı kı: “Êz ‘êdızya ya!” Rêza ravêrdê qela; fına zi qandê ney vêşi vaten kerdê. Nezdi fıtara, Henı şi ina hetı; labırê, ina Henı qe kokra nêdi bıle; no rı ra ay zi veng kerd a cı: “Hesıkkk, Şiyarrr! Harê mayê şınê keye! Dayıka veyndana şıma.”
   Kay veradê bi, şıyê hetê keyıya; hıma, qandê Alay jewi zi nêvatê kay ma kerd vıni! Gorey inan hurnan zi kerd bi berden!
   Bahdê nandê şani, Şiyar u Hesık ya kerd şıro kuçe; hıma, ‘êmacı nêverda. İnan zi xo nabên dı tayn kay kerd tepya se rakewti; xora zaf ‘êdızyay bi.
   Roja binı, şewda tari ra bi aya. Qamionê do, bişyayê Qetine ra ban barkerdê; qandê coy ê zi şi rayda makiner ser ew gamna ravêrd qamion asê. Bê ramıtoği qamiondı kessek çınêbı; ey ra hûrna zi nışti ramıtxane. Şiyar ramıtoği kışta bı; pêrê cı destê xo yo raşt cam ra vereda bı cêr, dêri goştarey kerdê… Zekı ramıtoği vatê nê banti, Irak ra dabi ardış…
   Ray rew qedyê; resay bi Dew da Qetini. Na dewı, dewekêda weş bi; hırg henarê cı hendê beşilayê bı ew henarêndê Qetini ser’a welat tı henar çınê bı. Na dewdı her kesi henarê xo zey vergya pawıtê; zekı vatê wextêra xortekê henerandê xo verob yo; xırxız ameyo henara; hıma, hewna destê xo nıyeşto henera çari werteya naya pa. Vengdê tıfıng ser’a dewiji arêbyayê vato: “Xorto xey ro?” Ey zi wini çalıma vato: “Alawekir bo kı, nêşa dest berzo henara!” 
   Dewda Qetineya ata xeylê xo pay şi tepya se sersiyê da sıyê dı hebê solığ gırot. Pêrê cı, heqibedê nexşıni ra postalê spori veti. Nê postali, newe guroti bi; rengda ğeledê surid bi ew ninarê vatê meqabi zi. Hetê Şiyar ya kerdi derg se çımê Şiyari hıway. Pêrê cı vakı: “Ha laje mı, mı nê meqabi torê gıroti, xo paykı.”  Şıyari postali gırotiw, hıma kerdi xo pay; bahdo zi khanê xo day pêrdê xo…
   Şiyar, postalandê newana zekı bıpero; labırê, het tı kessek çınê bı kı cı rê fors berzo; çıkı, ey u pêrya tenêka bi. Ey zi vazdayışa nabênê xo u pêrdê xo akerd…
   Kemerdê Helı ra şıyê hetê cêr ya. Dewa Nıgiti ina ra nezdı bi; labırê, cay cı kewtê çalı ay ra nıyasayê; hıma, o verdê ro ya Dewa Dıraxso u banê Keko Heseni asayê. Roy Ferati zey marya xo tadayêw hetê cêr ya şıyê. Şiyar weyna Ferati ra; hıma, no weynayin ra vêşi, pa şıyayın bı. Bahdo zi xo ra çend persi kerdi: “İnê çı vira dera kenê? Derey çı benê xinti qandê, eşqtê laya? Lay, zanê kı êdê bıfetısyê; çı wazdanê roya? Roy çı şınê hetê cêr ya? Roy Ferati şıno koti? Aw qandê çiçi şına? Çıçi aw anceno?...”
   Postalandê newana zey perayêna vazdayê. Zey nê postala, Welati dı tenêka bi; hıma, êzi bibi khani; ney zi cı rê kêf dayê; labırê, fına zi xo miyani ra va:”Kaşka Zeynık tıyadı bıyayê!”  Vazdayin u xeyalanê cı vêşi derg nêramıt; pi cı pey ra mend bı, veng kerd Şiyari:
   “Şiyaaarr, vêşi duri mekew! Daldeyê bıvinê ew heta ez yena roşı.”
   “Benooo bavaaa!”
   Vêşi nêramıt, Kemerdê Helı ver’a vengê do veşate qılaneya. No vengê pêrdê Şiyarı bı ew belı bı kı fına dest eşt bı xo goşa; ey ra zey zalımya vatê: “Hewar Delal, Hewar Delal! Tasa sıpi, awa zelal…”
   Qayığa Dewda Dıraxsoy; qando kı şewra raywani ardi bi, no rıya bi ew het tı zi cınêkêda genc u kalkekê bı. Cınyanê jewjiyana kıtan, ‘êzeba dısmalı eştê xo ser; na cınêkerı sero kıtana mırcan surı bi; ney ra belı bı kı jewjıyayi bi ew kalkek zi zekı asayê, vıstewrey cı bı.
   Qayığtoğ, tiji vera bı bı zey qereçiya! Hûwey antiw ê ro ra ravêrnay; kalkek u veyv da xo ya hetê Dew da Komaga, Şiyar u pêrya hetê yazı ya bi raşt. Ray yazi qedyê bi; resay bi Mêşedê Sanoyan kı kışta bin ra Zelal asê. Vêşi nê ramıt koyay pêya; Şiyarê kûtiki sata kı meqabê xo mısnay cı, a zi zey hewrya gûrê:
   “Ey ma bava tı, tım u tım herg çi Şiyari rê ginê! Torê ez, ze qe yani!”
   Ma Şiyar qe bındı mane no? Hıma a satı şanacı:
   “Tı qe ya haaa, pêrê mı ewro fına dêra to va! Hım winê zerri ra vatê kı, theyri heme peray!”
    Pê cı weyna kı vaten do derg bo, kewt nabên:
   “Keynay mı tı dewarê xo qayte kı; mı torê zi postali gıroti ew ê to surê!”
   Lejdê sewlarê Zelal heqli bi. Dı babeti sewli bi. Babeta sıftekênı: Ercani, hıma lastıkêni bi; teliyan u siyan dê koy re vêşi damış nêbyê; dıratey cı qolay bıyê qaynağ ew boya cı çênê bi. Babeta dıdını: Astarıni ew dıha qalıni bi; renga cı sım-sia bi; boya ‘arı cı ra ameyê ew qaynağ nêtepıştê; gere kı la ya bıdeştê. Xora fınê dıryay se dıha zi pay nêbyê. Na babetrê jew-jew ca dı zi vatê:”Pastalê Doşnigı.”
   Wextê ‘êzani ra qeç u qul heme kewti ray. Şıyê ‘erd dê yazidı pali bıkerê. Pêrê cı tay darê wışki kerdi bi kıştandê bardê qatıra ew wertedê bari dı zi dı hirê teney şaleki u zengenya kerd bi bar. Mara cı do şıt aminkerdê hewna bıyameyê.
   Yazı, serbıcêr kewtê ay ra şıyayış qolay bı ew hıma hıma şarê dewı heme ray ra bı. ‘Êrd dê yazi dı sersi çınê bi; ay ra, pêrê cı darê wışki kerd bi barê qatır u ardi bi; ê, zengena ‘êrd aşana u tey denışay pey ra zi cıl eşt ser u sersi vıraştı. Çi xo eşt sersi tepya se qaluçê xo gırotiw destpêykerd pali. Pi cı, sıfte weyna çinayıştê Şiyari xo mıyani ra va: “Eh do bımso.” Bahdo zi weyna Zelal u hıma veng kerd a cı: ”Keynay mı qaluçi nıwê, xo bıpawı, e?”
   Nezdi dı sıhata ğele çina bı, hewina pêrdê cı niyamayê; fına dest pey kerd meselan: “Şiyar, cıwênê newi qolayê, zekı rehma ALa yê! Veri ma hetana cıwênê hewadayê ganê ma vicyayê. Tı çinayin veradı; ma zılım, cıvênan ra diyê. Ge si cı kewtê ge zi dewara ğele werdê, … Patoz çınê bı. Ğele bıyê werdı, zılım nêqedyayê. Pıpaw kı va biro! Fınê mılêbi şıkyê se şo kı tı mılêbi bivinê! Hele ayri qe persmekı; Ma bari tiya ra teq berdê resnayê Dewda Qılıkı…”
   Deyê pey ra vengi berminda Delila ame. Delila, way Şiyar ya en werdi bi. Laj biyayê se pêrê cı do namey cı Delal panayê; labırê, bı kı keynaya se ey zi Delila nêbi pa. Vêşi nêramıt, may cı zi asê; Delila eşt bi xo mıyane.
   Solığê nefesê xo gırot bı; do fına dest pey kerdê pali kı pıyê cı yo rı huwate u quşatweşi, fına destpeykerd qısan; labırê, no fın werışt bı pay ew hurna destan u qelafetê xo ya zi kerdi bi kari mıyan wıni vatê: “No ver şewra helda şefaqi rê, no bin şewra helda şani rê, e no zi biro helda şefaqi rê, ewroy rê kar nêmendo; werzê ma şımı!”  Ğezalı wıni teqayina va: “Beno, Cemil beno! Ma şım, kar qedya! Tı mısayê paşayinda mahkumey! Kari hemi eda kena. Tı mahkumê ya! Qe no hukmat zi pers nêkeno? nêvano kı? No mêrdey to çınyo; şiyo xeribey; nê qêçê seni benê? Qusır meweynı! Wıni dêrêna, wıni vatêşêna, - Cemili cı rê vatê. ” Tı adırê eşq ya!” - no kar nêbeno! Nano bêpere çinyo Cemil, roş bıçini!...”
   Ğezal, may Şiyari bi. Porrê cı, nêkewtê kıtan bın. Çımê cı sım-siay, ri cı zey sa da surı bı. Bejna cı bejna ziyar ew keynay zi kok u bınyati bi.
   Pali qedyê bi; patoz zi wertağına dê bi pıro. Ğele yo kı kırışt bı inı, Ğezal u Zelala şıtê. Delila teşta kay kerdê; bırayanê cı yê bınan zi ğeledê şıtıni ser’a mıriçı ki qewrnayê.
   Roşan bı, hewşê camêrê bıbı pırrê qeçeki. Hemın zi xo xembılna bı ew çıhar çımana ray pawıtê kı cemat vılabo kı cı rê xeşlığ bıdo. Merdımo kı vicyayi qeçka roşanı cı kerdê bımbarek. Êkı qeçeki kerdê şa, ê belı merdımi bi ew hırg roşandı zi ina xeşlığ dayê. Qeçeki bahdê camêrı şi key Şiyarina; çıkı, ina Sêwreg ra şekerê roşani ard bı. Şekerê xo gırotiw bi vıla. Roja roşan dê sıfti şeker u xeşlığ arêdayışa ravêrd.
   Fına zey roşanandê verina, roja raşandê dıdın dı qeçekê dı dewa inê sero arêbyay u hêlıki kerdi bi tıwêrana. Hêlıkêna zi Şiyari xo kerdê hêl; hıma, no hêl nê zey perena bı ew kıştê ra zi weynayê xo çorşme; çıkı, meraq kerdi; ‘êcêba keyneyê veynenê cı ra nêweynenê. Di kı xeylê keyneyê veynenê; hıma, mıyandı Zeynık çınya, dıha pêta xo kerd hêl; hıma, vêşi nêramıt, lınga cı reseni ser’a derıskyê; ay ra va rep u ame ‘êro! Do bıvatê:” Dayê!” kı ame cı viri keyneyê cı çorşme ra, co ra qet hesê xo nêkerd. Xora qeçeki zi jew-jew hetê deyedê serdê ini ya şıyê.
   Deye zaf berz nêbı; labırê, xeylê hera bı. Serê cı phan bı; rı dê cı dı si surê werkeki bi. No rı ra tıya dı roja varenındê bıle lınci nêbyê. Kay, Siater u Mehmed ya vıraştê. Hurna rêza o kı do hetê cı kaykero namey cı vatê: “Mırê Heso, Mirê Gulê…” Şiyar, hewna newe-newe kewtê deyi ser ew nê qısey heme aşnawıtê. Mehmed, lajê Xaçoy bı; pi cı ermenêyê kı tek-tuk reyaybi inan ra bı. Bibi mıslımani ew ê binan ra hewna vêşi şıyê cami. Qayıl bı şıro hac zi; labırê, perey cı çınêbi. Heti bi belı; Şiyar, tay Mehmedinan bı. Do qandê qint u remayışi tiji u varan bıyeştê: Siateri ‘êrd ra siyê da sal gırot; kıştêda cı kerd hi u Mehmedi ra kerd pers: “Tiji, varan?”  Mehmedi va: “Tiji!” Eşt, tiji amê.
   Namey kayda cı pırr bi. Na kay: Dı heta, keynek u lajekan pêtewr kaykerdê. Siyê da gırdı ardê werte dı ronê; nay rê vatê qintı. Êkı nayê dıma, inan ra jew bıyê qintoğ u qintı pawıtê. Kışta kı remayê, êkı cı dımayê nabêndê inan u qint ra şiyê se qiri ya vatı “pırr” ew o kı biyê pırr veşayê. Êkı veşayê hetana kay da newi ronıştê. Kışta kı qintı pawıtê inan zi dest dayê kışta bin row ê veşnayê. Kay, ya kışta kı remayê inan ra jewi do lınga xo qintanayê, ya zi ê kı qintı pawetê inan ê bini heme veşnayê se qedyayê.
   Kışta Mehmedi remayê, ê Siateri nayê cı dıma ew qintoğ zi Siater xo bı. Na kay veşida qeçka şıyê. Hetê vatı: “Pırr!”, heta binı vatı: “Tı veşayê!”  Vengê hurna hetan gunayê Kemerandê Mırfanrow peydı ameyê. Şiyari çend teney kerdi pırr; labırê, çımê ey qinto bi ew fersend pawıtê. Sata kı Siateri pey xo kerd hetê cı ya zey qerşunya qılaneya; o pêta nezdi qintı, lınga cı kewt si u ri ser şı ‘êra. Fek u ri cı gonid mend!... Lajek ‘eynê rojdı dı finê gûnabı ‘êro! Kay vındarnêyuw, sero arêbyay… Welat kewt bazınuw, berd ini ser; dest u ri cı şıt tepya, solığê si da ini sero ronıştiw, ‘êdzê xo gırot. Germê bedendê cı kewt se sızi bazındê cı yê raşti bı vêşi. Welat, vengdê çıranık ra kewt duriw, veynda dedê xo:
    “Dedo Cemilll, dedo Cemilll!
   “Heyy Welat, heyy!”
   “Dedo rew bê, Şıyar guna ‘êro!”
   Dedê cı vazdayışa ama inê ser; destê lajdê xo hewada weyna pıra u va: “Mırê kı astey bazındê toyê veri şıkyayo; marê ray Vanki asê.” Bahdo zi ageyra Welatiw va: “Êganê mı tı şo qatıra ma cılkuw bıya; niyaj da xo rê zi xeber bıdı.” Welat nıvınderd, hıman şı.
    Vêşi neramıt, Welati qatırı gırot u ardı. Pi vero, laj peydı nışti qatır u hetê Vankya kewti ray. Vank tı kerwa Wısıkê Gıri bı ew Alduş tı şıkıtın u vicyayindı ey ser’a merdım çınê bı. Kerwa Wısık: Bejn qılor, hebekê meşkın, quşatın, rı hıwate ew xeyrhes bı; ay ra karo kı kerdê, qandê ey şari ra perey nêwaştê.
   Vanki çorşme ya xeylê ini gemı bi; no rı ra zi dewê da kıp-kıho bi. Rojakewtedê cı dı ew xeylê zi dew ra duri dı, mıslımana çend teney bani vıraştı bı. Kutıkê ê keya vêşi hari bi; no rı ra zi raywani tersa şiyêw-ameyê! Kışta rojakewten ra, ray pırddê la ser’a kewtê dew mıyan ew no pırd zi xeylê khan bı. Vakur dê dew dı, ayrey aw bı. Şarê dewandê çorşmi, nezdi hirê mewsima; ğele, nebı, cew ew ju-ju fın zi korêkê xo ardê tıya tehnayenı. Wertedê dewdı zi siyê da gırd bi ew ayrê vatê: “Siya Kılisi!” Labırê, kılisi ra na si tenêka mend bi…
   Dew mıyandı, dewıjê kı ortman sero bi tay tayınandê cı rê sılam tenêka dayê, Tay tayınan rê zi hım selam dayê, hım zi pêr’a persi kerdê; hıma, cayê dı zi vêşi nêvınderdi, raşt şi key kerwa Wısıktê Gıri. Kerwa, merheba u persan dıma zey doxtorêna weyna bazıniraw, vakı: “Astey bazındê veri şıkyayo; ez hıman hal kera.”  Bazın pışt u eşt Şiyari mıl; bahdo zi ageyra Cemiliw va:
   “Kerwa Cemil, ma roşımı; wextê şamyo, koçıkê şamya ma tam kerê.”
   “Ala razi bo kerway mı, e zi zaf wazena; hıma, emşo dewandê cori ra meymanê madê birê; qe belki zi ameyê, wa heqi ma bımano roj narê.”
   Pê ra xatır waşt bı; kerdê raykewo se kewra Wısıkê Gıri pey ra vegn kerd cı:
   “Kerwa Şiyar, xo viramekı tı roj dikê burê se bazınê to rew beno weş!”
   Pi u lajya no vatışirê zaf hıway. Nışti bi qatır da xo hetê dew da xo ya şıyê ew xeylê zi amêy bi nezdı kı bandê cı vero şar asa se, Cemili xo xo rê vakı:”Dıme kı meymanê ma ameyê.”
   Meymanê cı, dewan dê kırdasyan dê cori ra amey bi ew hirê merdımi bi. Pi cı mehkum bı; ey ra vêşi geyrayê ew xeylê zi dostê cı bi. Qatırê xo tıwêra kı keyi vero bi aya gırêday bi. Cılê qatırandê cı xembılnayey bi… Pa rengda munda ‘êyşfatmaya murey bi. Şardê dew ra zi tayn kesi amey bi. Vicyay bi bani ser; qısey cı dew pêro aşnavıtê.
   Dewandê cori dı telbis rew kewtê; ina zi cıta xo rew ra karıtê ew bahdê cıtı zi gay xo rotê. Zımıztani gay wari nêkerdê; no rı ra zi tengeya sımer u patila nıyantê. Amey bi gay bı herinê ew cemati bê alvêri qalê çıyê nêkerdê; hıma, nezdi yasi vengê dew da bin ra ame, ey vatena ina bırnê:
    “Laaaaa kera Cemiiillllllll, Laaaaa kera Cemiiillllllll!”
   “Yewwwww, yewwwww!
   “Torê mektubê ameyaaaaaaaa, mektubııııııııııı, a dukan dêyaaaaaaa!”
   “Laaaa beno; kerakê mı, benoooooo!”
   No vengê Tuti bı; Alduş tı dukanê cı bı.

YÜREKSEL GÖÇ
Bölüm iki
    O yıl, ramazan ayı yaza denk gelmişti ve bir taraftan da hasat zamanıydı. Şiyarların hasadı hala ayaktaydı. Babası Siverek’e gidecekti. Büyük halası, Siverek’e verilmişti. Bu ikinci kocasıydı; ama, bu da yaşlı ve sürekli hastaydı; dediklerine göre yine yatağa düşmüştü! Sırf onun hastalığı için değil, çay ile şekerleri bitmiş, orakları bilenecek ve bazı küçük borçları da vardı; onun için de iki tane danalarını da götürüp mezatta satacaklardı…
   Şiyar, Siverek’i çok severdi; halasının çocukları ile oyun oynamayı, hele ki halası ona: “Şiyar kurban” dediğin de çok sevinirdi. Delikanlı, çok istekliydi gitmeye; ama, babası hala gel dememişti.
   İftar vaktiydi; fakat, köyün imamı aşağı köye taziyeye gitmişti; ondan dolayı da Osman silah atacaktı. Şiyar’ın babaannesinin dediğine göre: Osman, Osman dayının oğluymuş; Osman dayı, köyün çift süreni, sessiz ve sedasız biriymiş. Seferberlik zamanı hükümet gelip köyden bir asker istemiş; o zaman köyün yamanı Siater’in dedesiymiş, o da demiş ki: “Bizim askerimiz amcaoğlu Osman’dır.”  hükümet de Osman dayıyı harbe göndermiş; ama, fakirim geri dönmemişti. Sultan yenge de hamileymiş. Rabbim yüzlerine bakmış, bir erkek evlat vermiş. Onlar da babasının adını koymuşlar. Şiyar’ın babası çok susamış, dama çıkmıştı. Silah sesi gecikince eşine seslendi:
   “Hanım hanım!”
   “Hayırdır?”
   “Sen bana bir tas su uzat, bence Osman gecikecek!” 
   “Yani hiç mi sabrın yok? Umarım oruç sana düşmez! Dayanamayacaksan geber tutma!”
   Bu atışma dam ile oturmalık arasında gitti geldi. Köydeki evlerin hepsi aynıydı; duvarlarını da Vank Köyü’nden Kirve Berson örmüştü. Vank, Mesihilerin köyüydü; ama, içinde az da olsa Müslümanlar da vardı. Dam ile oturmalık yer arasındaki atışma çok sürmemişti ki silahın sesi kayaya düştü. Bu silah bir kırmaydı ve belliydi ki mermileri Osman doldurmuştu; bez ve barut kokusu köyü sardı.
   Annesi; yeşil soğan ve dereotlu güzel bir patates salatası yapmıştı. Yeşil soğanı bostandan, dereotunu da dikenli su pınarının çevresinden toplamıştı. Yanında ayran çorbası, - Ayran çorbası, kahvaltı hariç hemen hemen her öğünde sofrayı süslerdi.- ile cacık hazırlamıştı; ama, cacığı Şiyar’ın bir küçüğü olan Zelal çeşmede soğutmuştu. Acurlar yeni, kabak ile lobık çoktandır çıkmışlardı. Biber bugün yarın yenilebilir olacak; domates ve patlıcanlara hala zaman vardı. Çayı, babası ocaktaki köze koymuş, demleniyordu; çaydanlığın fokurdanması sofraya kadar geliyordu. Babası, çok çay içerdi; fakat, sigarayı ağzına bile sürmemişti. Üç bardak – Bu bardaklar diğerlerine göre daha büyüktü. –  çay içtikten sonra, kilimin üstünden kalkıp, oturmalık yerden aşağı iniyorken, merdivenlerde Şiyar’a seslendi:
   “Şiyar; bu gece sokakta oyuna gitme, erken uyu, sahurdan sonra Siverek’e gideceğiz!”
   “Olur, baba; akşamdan uyurum.”
   Bu Şiyar’ın çok hoşuna gitmişti. Babası sonra da annesine seslendi:
   “Hanım hanım! Ben teraviye gidiyorum; sen de bak neyimiz eksik? Sahurdan sonra yola çıkacağız.”
   Babası; annesinin konuşmasını beklemedi; yürüyüp gitti.
   Çocuklar, köyün içinde bağırıyorlardı: “Oyun oyun ellere ayaklara oyun, gelin oyun oynayalım!” Şiyar, ellerini ağzının etrafında huni gibi yaptı, -Bu şekilde ses daha gür çıkıyordu ve belliydi ki; soytarı, yine hava atacaktı!- loğun üstüne çıkıp, bağırarak amcaoğluna seslendi:
   “Hey Velooooo! Hey Velooooo! Hey Velooooo!”
   “Efendimm, efendimm!
   “Bu gece bensiz oynayın; ben erken yatacağım ki sahurda uyanayım, yarın babamla Siverek’e gidiyoruz.”
   “Olur, olur! Kejiban halama selam söyle.”
   “Şiyar’ım Şiyar’ım, kalk kurbanın olayım!”  Bu annesinin sesiydi. Hemen kalktı; fakat, gece hala karanlıktı. Anne ve babası sahurlarını yemişlerdi; ama, sofra daha kaldırılmamıştı. Yeni elbiselerini akşamdan giymiş ve onlarla uyumuştu. Su kabını aldı; elini ve yüzünü yıkadıktan sonra, ıslak ellerini pantolonları ile yüzünü de penyesi ile kuruladı. Merdivenlerden inip ağıla doğru gitti. Ağıl, koyun ve keçiler için yapılmıştı; ama, danalarını da buraya koyuyorlardı. 
  Danalarını önlerine katıp yola koyuldular; fakat, köpekler de köyün bitimine kadar onların peşinden gittiler ve günde yeni yeni beliriyordu. Köpek havlamaları yerini yabanın sessizliğine bıraktı; önde danalar arkalarında Şiyar, yokuş aşağı inmenin keyfini çıkarıyorlardı…
   Yol üstünde, ince akan bir pınarcık vardı ve hayvanlar rahat su içsin diye de ön kısmına küçük göletler yapılmıştı. Geviş getirmekten olsa gerek ki, danalar karınları davul gibi şişinceye kadar su içti. Pınarın çevresinde yaban kuşlarının ayak izleri vardı. Babası, Şiyar ve danalardan sonra pınara varıp seslendi:
   “Şiyar, oğlum al şu silahı tut, ben abdest alacağım; ama, emniyeti ile oynama e, mi?”
   “Olur, baba!”   
   Silahları ağaç kabzalı kalaşnikoftu. Omzuna attı; bir taraftan çok seviniyorken, diğer taraftan da düşünüyordu, bu yüzden de kendi kendine birkaç soru sordu:”Kalaşnikofu kim icat etti? Şimdiye kadar kalaşnikoflarla kaç adam öldürülmüştür? Kaç çocuk babasız kalmıştır? Bunu icat eden cennete gidebilir mi? Savaşsız silahsız dünya olmaz mı?...”
   Bızme’de kayığa bineceklerdi. Bu köy, Fırat Nehri’nin kenarındaydı; üst kısmında, nehrin her iki yakasında karşılıklı kayalar uzanırdı ve Fırat en dar burada akardı. Canlarına kıymak isteyenler, kendilerini buradan nehre atarlardı. Buradan nehre atılanların, kurtuluşu yoktu! Bu kusursuz intihar yerine: “Zag” derlerdi.
   Kayığın sahibinin babası, Şiyar’ın dedesinin dostuydu. Kayıkçı; uzun ve ince boyluydu; burnu biber gibi sivriydi. Güneş altındaydı; ama, yüzü beyazdı…
   Köyün alt kısmından kayığa bindiler. Su burada Zag gibi sıkı akmıyordu; ama, yine de kayık doğrusal bir yol izleyemiyordu. Güneş yeni yeni doğuyordu; yukarılarında ki Zag’da güzel bir seyirlik görülüyordu. Güneş ışınları Zag’a vurmuştu; yukarıdan nehir değil, sanki ışık akıyordu!...
   Kayık, epey aşağıda anca diğer yakaya geçebildi; ama, danalardan biri öte geçenin toprağını gördüğü anda, -Demek ki çok korkmuştu.- suya atladı. Kafası suyun üzerinde yüzerek karşı yakanın toprağına çıktı; zaten, çok geçmeden onlar da kayıktan indiler. Babası, kayıkçının ücretini ödedikten sonra vedalaşıp, yola koyuldular.
   İniş aşağı yol bitmişti; ama, bu kez de yokuş başlamıştı. Kamyonların yoluna çıkacaklardı; fakat, bu da pek rahat görülmüyordu; ama, bir kere düz yola çıkabilselerdi, zaten yayan yol da bitecekti; çünkü, kamyonlar her an gelip gidiyorlardı.
   Bu yoldan, yolcu ve hayvanlar çok gidip gelmemişlerdi; çünkü, yol izi iyice belirgin değildi; ondan dolayı da onlar, ağır ağır kamyon yoluna çıktılar. Yolun kenarlarında; toprak ve taş yığınlar, yolda da dozer kepçesinin izi vardı ve öyle görülüyordu ki yakınlarda kepçe vurulmuştu. Kamyonu çok beklemediler; önce tozu görüldü, sonra da sesi geldi. Arkasını bir yığına dayatıp danalarını yüklediler. Şoför mahallinde yer yoktu; ondan dolayı, onlar da kamyonun üstüne bindiler.
   Kamyonun üzerinde; ayakları bağlanmış birkaç tane tavuk ile üç kadın, şoför mahallinin üstünde de iki genç ile yaşlı bir adam vardı; gençlerin bıyıkları daha yeni yeni çıkıyordu. Sıcak bir rüzgâr ön taraftan geliyordu ve bu rüzgâr, kamyonun arkasında da toz bulutu oluşturuyordu; bu toz: Yol kenarındaki ağaç ve ağaçlıkların rengini değiştiriyordu, bu da köylüleri üzüyordu.
   Köy yolları zor ve dardı; bundan dolayı da kamyon ağır ağır gidiyordu; fakat, Kervançimen Köyü’nden ötesi, Çermik yoluydu ve bu yol köy yollarına göre daha geniş ve düzdü. Çok geçmeden Siverek düzlüklerine vardılar; Bu düzlükler: Saman rengindendi ve uçsuz bucaksız uzanıyordu; içinde ki siyah taşlar, sanki gökten yağmışlardı.
   Egzozun susturucusu patlamıştı; ondan dolayı da motorun dıhınnn dıhınnn seslerinin hepsi dışarı çıkıyordu. Siverek’e yaklaştıklarında, babası yukarıdan sol eli ile şoförün camına vurdu. Kamyon durduktan sonra babası aşağı atlayıp şoför kapısının önüne gitti. Ücretini verip Şiyar’a seslendi:
   “Ben buradan ayrılıyorum. Sen ve danalar mezatta inin. Danalara sahip ol. Biri sorarsa ben öte geçeli Cemil’in oğluyum dersin.”
   “Olur, baba!”
   Cemil, araç yolundan ayrılıp bağların arasında gözden kayboldu. Siverek’in girişinde hükümet arama yapıyordu. Büyük abisi, amcasının intikamını almıştı. Düşmanları ile bir bir olmuşlardı; bu yüzden birkaç adam araya girip barıştırmışlardı; fakat, cezaları da belli olmuştu. İki abisi teslim olmuş, hapiste cezalarını çekiyorlardı; Cemil hala firardı.
   Şiyar, öğlen sıcağında mezatta indi. Danaların boyunlarına kalın ipler bağlamışlardı; o ipleri birbirleri ile bağlayıp, bir kenarda oturmuş babasını beklerken adamın biri yanına geldi. Bu adamın, şalvarlarının kuyruğu hayvan dışkılıydı; kafasının üzerinde kırmızı bir puşi vardı. Orta boyluydu ve kocaman da bir göbeği vardı; bu göbek de ona hiç yakışmıyordu. Yanına vardığında kalın bir ses ile sordu:
   “Delikanlı bu danalar kimin?”
   “Öte geçeli Cemil’in.”
   “Sen, oğlu musun?”
   “Evet.”
   “Ben simsarım, Bizim evimiz ile halanın evi birbirine yakın. Bana Alduşlu Cuma derler; danaları alıp bizim ahıra götürelim. Sen de halanlara gidersin. Günahtır! Hayvanlar daha fazla güneş altında kalmasınlar; bu sıcakta yumurta pişer!”
   Danaları çözdükten sonra, önlerine katıp simsarın ahırına doğru sürdüler. Siverek’in sokakları biraz dardı ve siyah taşlar döşeliydi. Simsar, ahırın tahta kapısını açıp: “Pırree pırree!” diye seslendikten sonra Şiyar da onları içeri sürdü. Çocuk işini yapmıştı; eh, Siverek’e de gelmişti; geriye tek bir şey kalmıştı; o da iş değildi. Koşarak halasının evine gidecekti; o da öyle yaptı.
   Siverek’te evlerin kapısı aynı türdü; kapının içinde, küçük bir kapı daha vardı. Birey eğilip öyle içeri giriyordu. Şiyar kapıdan kafasını uzatınca halası bağırdı:
   “Hey hey! Hey hey! Bu kim? Annem ile babam! Şiyar kurban hoş geldin!”
   “Benim hala benim! Ezik Velo tırstı gelmedi! Soyumuzu ben şenlendireceğim!
   “Olur, neferim olur!...”
   Onların manifatura dükkanı vardı; ama, şimdi büyük oğlu açıyordu; çünkü, halasının eşi yataktaydı. Şiyar, az soytarı değildi; gidip eniştenin elini öpüp hal hatır sorduktan sonra halasına seslendi:
   “Hala bana bir tas soğuk su verir misin?”
   “Soğuk su! Oy yüreğim oy! Burası Yukarı Çeşme’nin başı değil, Şiyar kurban! Hen’i hele kalk Şiyar’a bir bardak su ver.”
   Hen; Şiyar’dan iki yaş küçük, kıvırcık saçlıydı ve kapkara gözlüydü; fakat, az pasaklıydı, yine kazağına yoğurt dökmüştü. Kısa bir süre sonra Şiyar’ın babası içeri girdi; peşinden de Hesık geldi. Hesık, halasının oğluydu; aralarında bir yıl vardı.
   Hesık ile birlikte sokağa çıktılar. Halasının evlerinin yanında boş bir tarla vardı. O tarlada çocuklar oyun oynuyorlardı; onlar da oraya gitti. Çocuklar patlak bir topun ardından gidip geliyorlardı. Şiyar, Hesık’a bakarak:
   “Hesık biz de oynayalım mı?”
   “Olur, bunlar hepsi benim arkadaşlarım. Ben bu tarafa sen diğer tarafa geç. Taç var; üç korner, bir penaltı.”
   “Evet, anladım.”
   Akşama doğruydu; ama, yine de çok sıcaktı. Toz ve ter içinde kalmışlardı; hiç biri de :”Ben yoruldum.” demiyordu! Sıra ile kaleye geçiyorlardı; yine de bunun için çok tartışıyorlardı. İftara yakın, Henık yanlarına gitti; fakat, onlar Henık’ı hiç görmediler bile; bu yüzden o da seslendi: “Hesıkkk, Şiyarrr! Haydi, eve gidiyoruz! Annem sizi çağırıyor!”
   Oyunu bırakmış, eve doğru gidiyorlardı; ama, Allah için biri de oyunu biz kaybettik demiyordu! Onlara göre ikisi de kazanmıştı!...
   Akşam yemeğinden sonra, Şiyar ile Hesık sokağa çıkmak istediler; ama, halası engel oldu. Onlar da kendi araların biraz oynadıktan sonra uyudular; zaten çok yorulmuşlardı.
   Ertesi gün, şafak vakti ile uyandılar. Kamyonun biri gidip Ketine Köyü’nden ev yükleyecekti; onun için onlar da kamyon yola çıktılar ve çok geçmeden kamyon görüldü. Şoförden başka kamyonda kimsecikler yoktu; ondan dolayı ikisi de şoför mahalline bindi. Şiyar, şoförün yanındaydı; babası sağ elini camdan uzatmış, türkü dinliyordu… Şoförün dediğine göre bu kasetleri, Irak’tan aldırmıştı…
   Yol erken bitti; Ketine Köyü’ne varmışlardı. Bu köy,  güzel bir köydü; her narı kavun kadardı ve memlekette Ketine narlarının üstüne nar yoktu. Köyde her kes narlarını kurt gibi beklerdi; dediklerine göre, bir ara gençlerden biri nar bahçesini bekliyormuş; narlara hırsız gelmiş; ama, daha elini narlara uzatmadan alnın ortasından vurmuş. Silah sesinden sonra köylüler toplanıp sormuşlar: “Delikanlı hayırdır?” O da öyle havalı bir eda ile: “Allah vekilimdir ki elini narlara dokunduramadı.” diye cevap vermiş!
   Ketine Köyü’nden sonra epey yayan yürüdükten sonra, bir taşın gölgesinde az nefeslendiler. Babası, nakışlı heybeden spor ayakkabıları çıkarttı. Bu ayakkabılar, yeni alınmışlardı; kırmızı buğday rengindeydiler ve bunlara mekap da deniliyordu. Şiyar’a doğru uzatınca, Şiyar’ın gözleri güldü. Babası dedi ki: “Al oğlum, bu mekapları sana aldım, giy.” Şiyar ayakkabıları alıp hemen giydi; sonra da eskilerini babasına verdi…
   Şiyar, yeni ayakkabıları ile sanki uçuyordu; fakat, yanında hava atacağı kimsecikler yoktu; çünkü, o ve babası tek başınaydı. O da koşarak, babası ile arasındaki mesafeyi açtı…
   Zaman Kayası’ndan aşağıya doğru iniyorlardı. Nigit Köyü, onlara yakındı; fakat, yeri çukurda olduğu için görülmüyordu; ama, nehrin diğer yakasında Dıraksu Köyü ile Sofu Hasan’ın evi görülüyordu. Fırat Nehri, bir yılan gibi kıvrılıp aşağıya doğru akıyordu. Şiyar, Fırat’a baktı; ama, bu bakmaktan daha çok dalıp gitmek gibiydi. Sonra da kendisine birkaç soru sordu: “Pınarlar, neden dereleri özler? Dereler, neden çaylara olan aşkı için delirir? Çaylar, bilirler ki boğulacaklar; neden nehirlere koşarlar? Nehirler neden aşağıya doğru akar? Fırat Nehri nereye gider? Su neden akar? Suyu çeken nedir?...”
   Yeni ayakkabılarla uçarcasına koşuyordu. Bu ayakkabıların benzeri sadece Velat’ta vardı; ama, onlarda eskimişti; bu da kendisine keyif veriyordu; fakat, yine de içinden:” Keşke Zeynık burada olsaydı.” dedi. Koşu ve hayalleri çok uzun sürmedi; babası geride kalmıştı, Şiyar’a seslendi:
   “Şiyaaarr, çok uzaklaşma! Bir gölge bul ve ben gelinceye kadar otur.”
   “Tamam, babaaa!”
   Çok geçmeden, Zaman Kayası’nın önünden yanık bir ses koptu. Bu Şiyar’ın babasının sesiydi ve belliydi ki yine ellerini kulaklarına atmıştı; ondan dolayı da zalimce söylüyordu: “Hewar Delal, Hewar Delal! Tasa sıpi, awa zelal…”
   Dıraksu Köyü’nün kayığı, sabahtan yolcu getirmiş olacaktı ki bu yakadaydı ve yanında da genç bir bayan ile yaşlı bir adam vardı. Evli bayanlar tülbent, bekârlar yazma takarlardı; bu bayanın başında kırmızı boncuklu tülbent vardı; bundan belli oluyordu ki evliydi ve görünüşe göre, yaşlı adam da kayın babasıydı.
   Kayıkçı, güneş altında kapkara olmuştu! Kürekleri çekip, onları nehirden geçirdi; yaşlı adam ile gelini Komak Köyü’ne doğru, Şiyar ile babası yazıya doğru yöneldiler. Yazı yolu bitmişti; Sanoyanların Meşesi’ne varmışlardı ki diğer taraftan Zelal görüldü. Çok sürmeden karşılaştılar; Şiyar köpeği mekaplarını gösterdiği anda, o da bulut gibi gürledi:
   “Baba yaaa, sen her şeyi sürekli Şiyar’a alırsın! Sana göre ben bir hiçim yani!”
    Şiyar hiç altta kalır mı? Anında yapıştırdı:
   “Sen hiçsin haaa, babam bugün yine senin türkünü söyledi! Hem de öyle yanıktı ki tüm yaban kuşlar uçtu!”
   Babası baktı ki sataşma uzayacak, araya girdi: 
    “Kızım sen davarlarına sahip ol; ben sana da ayakkabı aldım ve seninkiler kırmızı!
   Ayakkabı kavgasında Zelal haklıydı. İki tür ayakkabı vardı. Birinci türü: Ucuz, ama lastikliydi; tiken ile dağ taşlarına çok dayanamazdı; yırtıkları kolay kaynak olurdu ve kokusu da yoktu. İkinci türü: Astarlı ve daha kalındı; rengi simsiyahtı; kendisinden pis koku gelirdi ve kaynak tutmazdı; anca ip ile dikilirdi. Zaten bir yırtıldı mı daha da giyilmezdi. Bu türe bazı yerlerde de: “Döşnik Ayakkabısı” derlerdi.
   Ezan vaktiyle çoluk çocuk yola koyuldular. Yazıdaki tarlada, buğday biçmeye gidiyorlardı. Babaları katır yükünün yanlarına birkaç tane kuru ağaç çatmıştı ve yükün ortasına da iki üç tane bohça ile kazmayı yüklemişti. Anneleri sütü mayaladıktan sonra gelecekti… 
   Yazı, yokuş aşağı olduğundan gitmesi çok kolaydı ve hemen hemen tüm köy halkı yoldaydı. Yabandaki tarlada gölgelik yoktu; ondan dolayı, babası katıra yükleyip getirdiği kuru ağaçları, kazma ile kazıp açtığı çukurlara diktikten sonra da üstlerine çulu atıp gölgelik yaptı. Eşyalarını gölgeliğe bıraktıktan sonra, oraklarını çıkarıp buğday biçmeye başladılar. Babası, önce Şiyar’ın buğday biçmesine baktı: “Eh öğrenir!” diye geçirdi içinden, sonra da Zela’le bakıp hemen selendi: “Kızım oraklar keskin, kendini koru e, mi?”
   Yaklaşık iki saat buğday biçmişlerdi, babası sıkılmıştı; yine olaylar anlatmaya başladı:“Şiyar, şimdinin harmanları kolay; Allah’ın rahmeti gibi. Eskiden harmanı kaldırıncaya kadar canımız çıkardı. Sen biçmeyi bırak; asıl çileyi düvenlerde çekerdik. Bazen taşları kopardı; bazen de hayvanlar buğdayı yerdi... Patoz yoktu. Saplar ufalırdı, dert bitmezdi! Bekle ki rüzgâr essin! Yaba bir kere kırıldı mı git ki yaba bulasın! Hele değirmen hiç sorma; yükleri buradan ta Kılık Köyü’ne yetiştirirdik...”
   Tepenin arkasından Delila’nın ağlama sesi geldi. Delila, Şiyar’ın en küçük kız kardeşiydi. Erkek olsaydı babası adını Delal koyacaktı; fakat, kız olunca o da Delila koymuştu. Çok sürmedi, annesi de göründü; Delila’yı sırtına atmıştı.
   Biraz soluklanmışlardı; tekrar buğday biçmeye başlayacaklardı ki güleç yüzlü ve şakacı babası yine konuşmaya başladı; fakat, bu kez ayaktaydı ve vücudu ile iki elini de işe katmış, öyle konuşuyordu: “Bu kısmı yarın öğleden önceye, Bu kısmı da yarın öğleden sonraya, şu kalanı da ertesi gün öğleden önceye, bugüne iş kalmamış; kalkın gidelim!” Hazal patlarcasına söyledi: “ Olur, Cemil olur! Biz gidelim, iş bitti! Sen mahkûmluğun paşalığına alıştın! Tüm işi ben yapıyorum! Sen mahkûmsun ya! Bu devlette hiç sormaz mı? Demez mi? Senin eşin yok; yabancılığa gitmiş; bu çocuklar nasıl oluyor? Kusura bakma! Öyle bir türkü ile öyle bir söz ile – Cemil ona: “Sen aşk ateşisin.” diyordu.- bu iş olmaz! Belleş ekmek yok Cemil, otur biç!...”
   Hazal, Şiyar’ın annesiydi. Saçları tülbendin altına sığmazdı. Gözleri kapkara, yüzü kırmızı elma gibiydi. Uzun boylu ve köklü bir ailenin de kızıydı.
   Buğday biçme işi bitmişti; patoz da imece usulü ile vurulmuştu. Çeşmeye taşınan buğdayları, Hazal ile Zelal yıkıyorlardı. Delila yıkama kabı ile oynuyordu; diğer kardeşleri de yıkanmış buğdayın üstündeki kuşları kovalıyorlardı.
   Bayramdı, caminin avlusu çocuklarla dolmuştu. Hepsi de süslenmişti ve dört gözle bekliyorlardı ki cemaat dağılsın ki kendilerine harçlık versin. Camiden çıkan her adamın bayramını kutluyorlardı. Çocukları sevindirenler belli kişilerdi ve onlar her bayramda da harçlık veriyorlardı. Çocuklar camiden sonra Şiyarlara gittiler; çünkü, onlar Siverek’ten bayram şekeri getirmişlerdi. Şekerlerini alıp dağıldılar. Bayramın ilk günü şeker ve harçlık toplamakla geçti.
   Yine eski bayramlarda olduğu gibi bayramın ikinci günü, iki köyün çocukları çeşmenin başında toplanıp, tut ağaçlarına salıncaklar kurdular. Bir salıncakta da Şiyar sallanıyordu; ama, bu sallanmaktan çok uçmak gibiydi ve bir taraftan da etrafına bakıyordu; çünkü, kızların kendisine bakıp bakmadıkları merak ediyordu. Gördü ki epey kız bakıyor; ama, aralarında Zeynık yok, daha da hızlı sallanmaya başladı; ama, çok sürmeden ayağı ipten kaydı; ondan dolayı da rap diye yere düştü! “Anne!” diyecekti ki etrafında kızların olduğunu anımsadı; ondan dolayı hiç sesini çıkarmadı. Zaten çocuklar da tek tek çeşmenin üst kısmındaki tepeye doğru çıkıyorlardı…
   Tepe çok yüksek değildi; fakat, epey genişti. Üst kısmı düzlüktü; yüzeyinde kırmızı renkli küçük taşlar vardı. Bu yüzden burası yağmurlu günler de bile çamur olmazdı. Oyunu Siater ile Mehmet kuruyordu. İkisi sıra ile kendi tarafında oynayacakların adlarını söylüyorlardı: “Bana Hasan, bana Gül…” diyerek takımlarında oynayacak oyuncuları seçiyorlardı. Şiyar, daha yeni yeni tepeye çıkıyordu ve bu sözlerin hepsini işitiyordu. Mehmet, Haço’nun oğluydu; babası tek tük kurtulan Ermenilerdendi. Müslüman olmuşlardı ve diğerlerinden daha çok camiye gidiyordu. Hacca da gitmek istiyordu; ama, paraları yoktu. Taraflar belli oldu; Şiyar, Mehmetlerin tarafındaydı. Kale ve kaçmak için güneş yağmur atacaklardı: Siater, yerden düz bir taş aldı; bir tarafını ıslatıp Mehmet’e sordu: “Güneş mi, yağmur mu? Mehmet: “Güneş” dedi; attılar, güneş geldi.
   Oyunlarının adı pırdı. Bu oyunu: İki taraf, kızlı erkekli karışık oynardı. Büyük bir taş getirip orta yere koydular; buna kale diyorlardı. Kovalayanlardan biri kaleci olup kaleyi korurdu. Kaçan taraf, kendisini kovalayanlar ile kale arasında geçtiklerinde pırrr diye bağırırlardı ve pırlanan yanardı. Yananlar yeni oyuna kadar otururlardı. Kaleyi koruyan taraf ise diğer tarafa dokunup, onları yakardı. Oyun, ya kaçan taraftan biri ayağı ile kaleye dokununca, ya da kaleyi koruyanlar diğerlerinin hepsini yakınca biterdi. (Devamını Okumak İçin Tıklayınız!)