BARKARDENA ZERRİ
 Letey jewını

   Wextê hel bı. Dewarê cı çeray bi, bibi mırd; hıma, ey fına zi ri xo kerd hetê başuryaw, weyna Kemerdê Helı. Sersiya kemeri ama bi-amayê ray ser. Xo miyani ra va: “Ez hend dew resa, xora dewarê kı newe zayê nıka ê zi bıyê veyşani.” Dawarê xo arêda u kepa xo ya dırati çewt nê xo ser tepya se nişt herdê xo yê bêciliw, dewar ramıt hetê dewa.
   Yazı; rojakewte dê Alduşi dı, gorey dew da cı zi Rodê Ferati ra dıha nezdı, ew başur dê dew da cı dı mendê. Dewa cı zi ko yo kı vakûr dê Alduşi dı bı ey vero bi. Ray yazi, çıkosey da wahêran dê ‘êrdan ra tengek bi; labırê, dewara na çıkosey qebul nêkerd bi; ay ra kıştan dê raya ray newey akerdı bi. Çhep u raşt tê raydı; bejna cı hendê bıcewê ğeley kıhoy, tek-tuk cewê newe qot kewtey u vaşê çinayenı est bı. Vaşê çinayenı, qoqoyê kı mıyan dı denışnay bi inan ra belı bıyê.
   Lewan dê cı ya, fitıka dêrê da remoğı bi. Hım sekero kı feqirê mı? Wendexaney destpeykerdenı dı, ju tenêka dêr mısa bı. A zi:”Leylek Leylek Havada”  bi; labırê ay rê zi fitık kokra umuş nêbyê. Xeylê ray şı bı. Fınê ra a qamiona bêtera kı şi dew da cı, a amê cı viri. Xo xo ra kerd pers: “Çı şi dew da ma?” Hıma, ey zi nêşa verpersê cı bıvino.
   Ame dew ra nezdı se a qamiona sura gırdı, çorşmedê cı ya qeçê dewı, bano kı teber dê dewa bı ey vero asê se, sıfte zekı heywananê xo ğari do, o awa ya ramıti; labırê, bahdo zi heywani xemdê xo ya nêkerdê, xo heri ser’a eşt war u vazda hettê qamiona.
   Zey cın ya weyna qamyonı. Na BMC’ ya şeş tekerın bi. Zey na ya, têl ra dıha veror qamionê kaycıxi zaf vıraştı bı; hıma, xeyalê ey dıha gırdi bi ew têl bıdyayê se do dıwês tekerlıya cı vıraştayê. Ravêrd kışta verdê qamion u wıja ra zi weyna cı ra. Ramıtxani sero nuşandê gırdana: “BIRÎNDARIM” nuşnaye bı. Xo xo rê va: “Kaşka mı zi tırki bızanayê!”
   Tay çi kerd bı barê qamionı; nêkedya bı kı hewna kerdê bar. Şiyar weynayê dor da mazoti; a satı dezadê xo Welat ya amey pêçım. Dezay pê çağira bi; labırê, bejna Şiyari ey ra dıha derg bi. Porrê hurnan zi dêka cı taşt bı; ay ra hurnan çareya zi beşık bı. Xalanê Welati o vera ronıştê; namey cı zi  xalê cı yê doxtori na bı pa. No name vêşi forsın bı, qeçka pexiley ra cırê vatê: “Welo.” Dezay cı veng kerd cı:
   “Şiyar, to ewro dewari berdi koti?”
   “Mı berdi yazı.”
   “To çı niyardi mêşê?”
    “Mara mı nêverda.”
    “Kaşka to biyardê! Ma do tulek kay bıkerdê; mı tule ki zi dar da mazêr’a hewna newe veti bi. ”
   “Mı; hım si da yazi ra hene sawıt destan dê xo, hım zi a ya nuşe nuşna ew okı ez zana wextê tuleki zi ravêrd, a kay: En weş mengda wesarya sıftekên dı kaybena.”
   “To çıçi nuşna?”
   “To rê çıçi!”
   “Rındo-rındo, mevajı!
   “Kamo bar keno tı zanê?”
   “Zeynıkinanê.”
   “Şo kardê xo! Ê dê şırê koti? Hım ê en feqirê dewê. Do heqê qamion seni bıdê?”
   “Ez nêzana welay! Hıma, çi inano; ê bar kenê Adna.”
   “Adnaya enê koy pey de ya?”
   “Nê-nê, zekı vanê ê koy ra a kışt hewna vêşi koy estê.”
   Gewrı, o vengdê xo yo fodıla qısey dezaya bırnay: “Şiyarrr, may todo to bıkşo! Dewar heme lewto; bırem wa to nêtepêşo!”
   Şiyar, nê hawaran u figana dıma rema. Mara cı cay cı yê nımıtey zanayê; labırê, qayılnêbi vêşi şıro ser. Şêrê ma, kemero kı bandê cı vera bı xo fına eya nımıt bı. Mara cı; zekı a nêzana o koti dı, o babeta veng kerd cı:
   “Şiyarrrrrrrrrrrrr-Şiyarrrrrrrrrrrrr, bê keye!”
   “Ez nina; bira se, tıda mıroda!”
   “Nê-nê, ez qeday to bena! Bê pizey xo mırdkı. Qeymağo sel bın dı…”
   Fına, zey senaryoyêdê zanayê ya, êma kemero kı xo pa nımıt bı ey ra ame cêr u ravêrd bandê pey. Tı ya, her’a vıraşt bı; ay ra zey cemedoxya bı. Şı sela ze bêterı hevadê ew bın ra fıraqa qeymaği gırotı. Dora rıbdê parêni, telizan dê pıyazi het tı ronê bi; reftê textêni ra fincıkêda ‘êlemunı gırot u kerd pırê rıb. Şaleka nandê tirı akerduw, fincıka rıb u fıraqa qeymaği sero ronê. Kursi yê ant xo bın, nanê tirı ge cınayê masti ro ge cınayê rıbi ro; labırê, nê kêfi vêşi nıramıt, bıra u vakê cı sero arêbyay. Şiyar, hala heşt sere bı; labırê, ê panc wa u bıray bi ew tayni zi nabên dı merdi bi! O, en gırdê cı bı; qağu ina kerd; ay ra nime veyşan, nime mırd şalek ser’a werişt u şı qamion hetı. Ray ra şıyê se xo mıyani ra vatê kı:” Eda f’ehm nêkena, Zeynıkinan seni şınê?…”
   Resa qamionı het se raştê merdımdê mahlimi ame. No lajek, qando kı berey şıro eskerey, kamiye dı werdı dabı pıro; hıma, zey gırdana bı ew mahlimi zi o xo rê ardımkerdox weçinabı. Ey zi xo dewdı hukmat zanayê; wıni kı, dest ra bıyameyê sê, mıriçêkê kı tırki nêwanenê do ê zi gerre kerdê. Zekı ney bes nêkerdê, qeçekê kı cı ra hesnêkenê ê zi kerdê gerre ew çıwey mazêryê hi vetê ardê dayê mahlimi; no rı ra zi qeçeki ey ra vêşi gerre kerdoği bi. Qeçekê kı mıyanê dest u bınê lıngandê cı masayê inan nêşayê vero bıvicyê; çıkı, kê koteki werdê se, kisıktê ma u pêrdê xo ra werdê. Namey nê lajeki Remzan bı; hıma, vêşi sia bı ay ra şarê dewı ey rê vatê Siater. Siateri, zey sereskerya veng kerd Şiyari:
   “Tı yê çı ninê wendexane?”
   “Kesê ma çınyo şı ro dewari; eda şına ver.”
   “Wıni se tı kotekanê xo zi wenê!”
   “Pêrê mı va kı: “Siater torodo se edo zi eyroda; çuwey mehlimi ê hukmat yo, Siater mehlim niyo!”
   “Beno, Şıyar; hıma, xo vira mekı serna zi wendexane esto!”
   “Beno kı serna jewna mahlim yeno!”
   Hela şanibi, Şiyari dewar kerd xo ver u ray da serbıcêr’a hetê yazıya şıyê; labıre, no fın pêt nışt bı heri, lıngê xo dısknaybi pizedê cırro; çıkı, ray serbıcêr bi ew herdo vıran ra ‘êro gunayış dıha qolay bı. Yazı, kışta başurya bi; ay ra zi tiji ver’a dayê çımandê cı ro; qandê coy, kepa xo raşt nêbi xo ser. Resa-nêresa siyerı, xo heri ser’a eşt cêr u çend teney si adırgey ’erd ra gıroti; bahdo zi qe nêpawıt, vicya siyer ser. Şiyari, siya nuşte nênuşnabı; dezadê xo rê fors eşt bı. Si, wertedê ’êrdidı bi ew renga cı zi bor bi. Si adırgi pêsawıtışa kerdi nu u nuşan dê gırdana: ”ZEYNIK” nuşna. Tayn tayn nuşana rêça gonida wışkı bi;labırê, zewbinêni zey vewrı sıp-sıpe asayê.
   Sıfte, derg-derg dışmışi bı; bahdo zi xo ra kerd pers: “’Êcêba merdımi qandê çıçi bar kenê? Embazê mayê kay çı şınê duri?  Zeynıkinan seni bar kenê? Mı zerra xo dê ay; zerra mı zi ay dıma barkena? Barkardena zerri bena?”
   Qenê wa Zeynık zi çiyêda rınd bıyayê! En cınabeta dew bi! Levandê cı ra mêsi kemi nêkewtê; rı dê cı ya rêça şirani da tuwan bi! Key cı dı şane çınê bı! Dewdı do, en berey ay kerdê honık ew zıncê da çewtını pa bi; labırê, na zınc ya çewtın zi zaf weşida ê kutıki şıyê!
   Nezdi şani, qamion ray da dew ra asê se qando kı nezdı ra bıvino, vazdayışa şı vicya deyêdê en berzi ser. Pi Zeynık u bıradê cı yê gırd ya nışti bi ramıtxane; may cı u ê binana zi qamion sero bi; çıman dê hêrsınana weynayê xo çorşmera. Şiyari, sata kı ê di hurna destê xo hewaday azmênuw kerdi hêl; xo hendı kı tılo kerdê zekı vajo: “Zeynık, mı xo vira mekı!” Ramıtoğ u Zeynıkinana ey rê  dest kerd hêl u ravêrdi şi; hıma, okı şıyê qamiona hewrdê wel nê bı, okı şıyê keye nê bı, okı şıyê çi nê bı, okı şıyê zerri bi… Okı şıyê xeyalê Şiyari bi.
   Vırsıkê kı azmin ra hetê ‘êrdya ameyê, ina dest nabı zerri da Şiyari ser ew çımê cı vızêr’a qayılbi bıbermê; labırê, fınêdı camêrdey amê cı viri. Xo xo re va kı: “Wa tiji nêvino ez bermaya; eda tarıdı bıberma!...”
   Şamya şani fına gıraney qatıx bi. Şalekte nani sero; toraq, rıweno teze, peynir, mast, fincıkê rıb ew kışta zi çaya remdoği bi. Qeçeki, roj mıyan dı cayê dı nêvınderdê, zaf geyrayê; ay ra zi ‘êdızyayê. Hırg jew zi hewna şan ra minderê sero şiyê hewna; mara cı ê hırg şew, jew-jew kerdê aya u berdê teber hewna cay rakerdê. O şan ra tepya do rew ra cay rakerdê; çımhal kerdê rakevo se do o wext ê ayakerdê bırıştê teber. Nê qerari do ay re rıhatey tenêka nêdayê, hım qeçê cı dê ser akerde nêrakewtayê, hım zi do bınê xo hi nêkerdê…
   Şiyar, verê hemını ravêrd ca; do bıbermayê kı bıra u wakanê cı ramıt ser. No rı ra zi nêşa bıbermo; xora vêşi nêramıt heme şi hewna.

YÜREKSEL GÖÇ
 Bölüm bir

   Vakit, sabah ile öğlen arasıydı. Hayvanları otlanarak, doymuşlardı; fakat, o yine de yüzünü güneye doğru çevirip, Zaman Kayası’na baktı. Kayanın gölgesi yola geldi gelecekti. İçinden: “Anca varırım köye, zaten yeni doğmuş hayvanlar da acıkmıştır.” dedi. Hayvanlarını toplayıp, yırtık şapkasını ters taktıktan sonra da çulsuz eşeğine binip, hayvanları köye doğru sürdü.
   Yazı; Alduş’un doğusunda, köylerine göre de Fırat Nehri’ne daha yakın ve köylerinin güneyinde kalıyordu. Köyleri de Alduş’un kuzeyindeki dağın önündeydi. Yazı yolu, toprak sahiplerinin cimriliklerinden dolayı daracıktı; fakat, hayvanlar bu cimriliği kabul etmemişlerdi; ondan dolayı yolun kenarlarına yeni yollar açmışlardı. Yolun sağında ve solunda; bir karış kadar boyları ile yeşil buğdaylar, tek tük yeni başak tutmuş arpalar ile biçilecek otlar vardı. Biçilecek otlar, araziye dikilen taşlardan belli oluyordu.
   Dudaklarında, kaçak bir türkünün ıslığı vardı. Hem ne yapsın fakirim? İlkokul da bir tane türkü öğrenmişti. O da: "Leylek Leylek Havada" idi; fakat, ona da ıslık hiç uymuyordu. Epey yol almıştı. Birden bire aklına köylerine giden o kocaman kamyon geldi. Kendi kendine: “Neden bizim köye gitti?” diye sordu. Ama, o da yanıtını bulamadı.
   Köye yaklaştığında, o kırmızı renkli kocaman kamyonu, etrafında köyün çocukları ile köyün dışında ki evin önünde görününce, önce hayvanlarını yarıştırırcasına sürdü; fakat, sonra hayvanları hiç düşünmeden, eşekten atlayıp kamyona doğru hızla koştu.
   Cin gibi kamyona baktı. Bu altı tekerlekli BMC idi. Tel kullanarak bu kamyona benzeyen oyuncak kamyonlar daha önceden çok yapmıştı; ama, onun hayali daha büyüğünü yapmaktı hatta tel bulabilse on iki tekerlisini yapacaktı. Kamyonun ön tarafına geçip oradan da baktı. Şoför mahallinin üstünde büyük harflerle: "BIRÎNDARIM" yazılıydı. "Keşke Türkçe bilseydim!" diye mırıldandı içinden.
   Kamyona bir kısım eşya yüklenmiş, bitmemişti ki hala yüklüyorlardı. Şiyar mazot deposuna bakıyordu; o anda amcasının oğlu Velat ile göz göze geldiler. Amca oğulları yaşıttı; fakat, Şiyar ondan daha uzun boyluydu. İkisinin de saçlarını büyük anneleri tıraş etmişti; ondan dolayı ikisinin de kafalarının ön kısmında uzunca bir saç kütlesi vardı. Velat’ın dayıları öte geçe de oturuyorlardı; adını da doktor dayısı koymuştu. Bu isim çok havalıydı, çocuklar kıskançlıktan ona “Velo” diyorlardı.  Amcasının oğlu seslendi:
   "Şiyar, sen bugün hayvanları nereye götürdün?"
   "Yabana götürdüm.”
   "Neden meşeye getirmedin?"
   "Annem bırakmadı.”
   "Keşke getirseydin! Çelik çomak oynayacaktık, çelik çomakları da mazı ağacından daha yeni yapmıştım.”
   "Ben; hem yazı da ki taştan ellerime kına sürdüm, hem de ona yazı yazdım ve bildiğim kadarıyla da çelik çomak oyunu oynama vakti geçti, o oyun en güzel: İlkbaharın ilk ayında oynanır."
   "Ne yazdın?"
   "Sana ne!"
   " İyi iyi, deme!"
   "Kim göç ediyor biliyor musun?"
   "Zeynıkler"
   "Git işine! Nereye gidecek onlar? Hem onlar köyün en fukarası! Kamyon parasını nasıl verecekler? "
   "Bilmem valla! Ama, eşyalar onların; Adana'ya göçüyorlar."
   "Adana şu dağın ardında mı?"
   "Yok yok, dediklerine göre o dağdan öteye daha çok dağ var."
   Gevre, o muhteşem sesi ile amcaoğullarının konuşmasını kesti: “Şiyarrr, annen seni gebertecek! Hayvanların hepsi emzirmiş; kaç, seni yakalamasın!"
   Şiyar, bu havar ve figanlardan sonra kaçtı. Annesi saklandığı yeri biliyordu; fakat, çok üstüne gitmek istemedi. Aslanımız, yine evlerinin karşısında bulunan kayaya saklanmıştı! Annesi; nerede saklandığını bilmiyormuşçasına, seslendi:
   "Şiyarrrrrrrrrrrrrrrrr Şiyarrrrrrrrrrrrrrrr, eve gel!"
   "Ben gelmem; gelirsem, beni döversin!"
   "Yok yok, ölürüm sana! Gel karnını doyur. Kaymak sepetin altında…"
   Yine, bildik bir senaryo gibi, bizimki saklandığı taştan inip arka dama geçti. Burası; topraktan yapılmıştı; onan dolayı buzdolabı gibiydi. Kocaman sepeti kaldırarak altındaki kaymak tabağını aldı. Geçen seneden kalan pekmezin kabı, soğan çuvallarının yanına konulmuştu; tahta raftan alüminyum bir tası alıp pekmez ile doldurdu. İçinde yufka ekmeği bulunan sofra bezini açıp pekmez tası ile yoğurt tabağını üstüne koydu. Bir tabure altına çekti; lavaş ekmeğini bir kaymağa, bir pekmeze bandırıyordu; fakat, bu keyif çok sürmedi, diğer kardeşleri başına toplandı. Şiyar, henüz sekiz yaşındaydı; fakat, beş kardeştiler ve bazıları da arada ölmüştü!  O, en büyükleriydi; kardeşlerini düşündü; ondan dolayı yarı aç yarı tok safradan kalkarak kamyonun yanına gitti. Yolda yürürken içinden diyordu ki: “Ben anlamıyorum, Zeynıkler nasıl gider?…”
   Kamyonun yanına vardığın da, öğretmenin adamı ile karşılaştı. Bu çocuk, askere geç gitsin diye kimlikte küçük vurulmuştu; ama, nerdeyse adam kadardı ve öğretmen de onu kendine yardımcı seçmişti. O da kendisini köyde hükümet gibi görüyordu; öyle ki, elinde gelse Türkçe ötmeyen kuşları dahi ihbar edecekti. Bu yetmezmiş gibi, sevmediği çocukları da ihbar ediyor, yaş meşe ağaçlarından yaptığı sopaları getirip öğretmene veriyordu; Bu yüzden de çocuklar ondan çok şikâyetçiydi. Avuç içleri ve ayak altları şişen çocuklar, karşı çıkamıyorlardı; çünkü, dayağı yiyen, anne babasının kesesinden yemiş oluyordu. Bu çocuğun adı Ramazan’dı; ama, acayip kara olmasından dolayı, köy halkı ona Siater derdi. Siater, bir komutan gibi Şiyar’a seslendi:
   "Sen neden okula gelmiyorsun?"
   "Hayvan güdecek kimsemiz yok; ben güdüyorum."
    "O halde dayaklarını da yersin!"
   "Babam dedi ki: "Siater seni döverse ben de onu döverim; öğretmen sopası hükümetindir, Siater öğretmen değildir!"
   "Olur, Şiyar; ama, unutma seneye de okul var!"
   "Belki seneye başka öğretmen gelir!"
   Öğleden sonraydı, Şiyar hayvanları önüne katmış iniş aşağı yoldan yazıya doğru gidiyorlardı; fakat, bu kez eşeğe sıkı binmiş, ayaklarını karnına sıkıca yapıştırmıştı; çünkü, yol iniş aşağıydı ve çulsuz eşekten düşmek daha kolaydı. Yazı, güney yönündeydi; ondan dolayı da güneş karşıdan gözlerine vuruyordu; onun için, şapkasını düz takmıştı. Taşın yanına varır varmaz, eşekten atlayıp, yerden birkaç tane çakmak taşı aldı; sonra da hiç beklemedi, taşa çıktı. Şiyar, taşa yazı yazmamıştı; amcasının oğluna hava atmıştı. Taş, tarlanın ortasındaydı ve rengi de griydi. Çakmak taşlarını birbirlerine sürterek bileyip, büyük harflerle: “ZEYNIK” yazdı. Bazı harflerde kurumuş kan izi vardı; fakat, diğerleri kar gibi bembeyaz görülüyordu.
   Önce uzun uzun düşündü; sonra da kendisine sordu: "Acaba insanlar neden göç eder? Oyun arkadaşlarımız neden uzağa gider? Zeynıkler nasıl göç eder? Ben  yüreğimi ona verdim; yüreğim de onun peşinden göç eder mi? Yüreksel göç olur mu?"
   Zeynık de bari güzel biri olsaydı! Köyün en pasaklısıydı! Dudaklarından sinek eksik olmaz, yüzünde tut tatlısının izi vardı! Evlerinde tarak yoktu! Köyde ayranı en geç o soğuturdu ve yamukça bir burnu vardı; fakat, bu yamukça burun o köpeğin de çok hoşuna gidiyordu!
   Akşama doğru, kamyon köy yolunda görülünce, yakından görmek için, koşarak gidip en yüksek tepeye çıktı. Zeynık’ın babası ve abisi şoför mahalline binmişlerdi; annesi ve diğerleri de kamyonun üzerindeydiler; yaşlı gözlerle çevrelerine bakıyorlardı. Şiyar, onları görence her iki kolunu gökyüzüne kaldırıp el salladı; o kadar zıplıyordu ki sanki: “Zeynık, beni unutma!” diyordu. Şoför ve Zeynıkler ona el sallayıp geçip gittiler; ama, giden toz bulutu kamyonu değildi, giden eşyalar değildi, giden ev değildi, giden yürekti… Giden Şiyar’ın düşleriydi.
   Şiyar’ın yüreğine, gökyüzünden toprağa doğru gelen şimşekler el koymuştu ve gözleri dünden ağlamaya istekliydi; fakat, birden aklına yiğitlik geldi. Kendi kendine dedi ki: "Güneş ağladığımı görmesin; ben karanlıkta ağlayacağım!...”
   Akşam yemeği yine ağırlıklı katıktı. Sofra bezinin üzerinde; çökelek, taze tereyağı, peynir, yoğurt, bir tas pekmez ve yanında da kaçak çay vardı. Çocuklar, gün içinde bir yerde durmuyorlardı, çok dolaşıyorlardı; ondan dolayı da epey yoruluyorlardı. Her biri de daha akşamdan bir minderin üzerinde uyuya kalırdı; anneleri onları her gece tek tek uyandırıp tuvalete götürdükten sonra yatakları sererdi. O akşamdan itibaren yatakları erkenden serecekti; yatacağı zaman da onları uyandırıp tuvalete gönderecekti. Bu karar ona sadece rahatlık vermeyecekti, hem çocukları üstü açık uyumayacaklardı hem de altlarını ıslatmayacaklardı…
    Şiyar, herkesten önce yatağa geçmişti; ağlayacaktı ki kız ve erkek kardeşleri saldırdı. Bu yüzden de ağlayamadı; zaten çok geçmeden hepsi uykuya daldı.

BÖLÜM-2-

BÖLÜM-3- 

BÖLÜM-4-